Уйғониш даври Марказий Осиё мутафаккирларининг сиёсий етакчилик тўғрисидаги қарашлари
Ushbu bitiruv malakaviy ishi Oʻzbekistonda huquqiy demokratik davlat qurishda etakchi boʻlib kelayotgan shahar, tuman va viloyatlarning hokimlari hamda boshqa rahbarlar uchun ibrat maktabidir. Kitobda Markaziy Osiyo mutafakkirlarining siyosiy etakchilik toʻgʻrisidagi qarashlari ilmiy-tadqiqot asosida tahlil qilingan. Xususan, IX-XII asrlarda Abu Nasr Forobiyning jamiyat, boshqaruv va davlat rahbari haqidagi qarashlari, Abu Ali Ibn Sino va Abu Rayhon Beruniyning jamiyat, davlat hamda ijtimoiy siyosiy munosabatlar nazariyasiga qoʻshgan hissasi, Nizomulmulkning «Siyosatnoma yoki Siyar ul-mulk» asarida davlat boshqaruvi va siyosiy etakchilikka doir qarashlari, XIV-XV asrlarda jamiyat va davlatni boshqarish ilmining rivojlanishi, Amir Temurning davlatni boshqarish ta'limoti, Alisher Navoiy asarlarida ma'rifatli, odil hukmdor g'oyasining olgʻa surilishi, Husayn Voiz Koshifiyning «Axloqi muxsiniy» asarida amir, vazirlarning aqlu farosati, oʻzini tutishi toʻgʻrisidagi fikrlari oʻrganilgan. Kitobda, shuningdek, adolatli va kuchli davlatni boshqarishning nazariy jihatlari, davlat boshqaruvining muhim tamoyillari, jumladan, xalqparvarlik, insonparvarlik va adolat kabi tushunchalar tahlil qilingan.
Asosiy mavzular
- IX-XII asrlarda Markaziy Osiyodagi ijtimoiy-siyosiy ta'limotlarda siyosiy etakchilikka doir qarashlar: Bu bobda Abu Nasr Forobiyning jamiyat, boshqaruv va davlat rahbari haqidagi qarashlari, Abu Ali Ibn Sino va Abu Rayhon Beruniyning jamiyat, davlat hamda ijtimoiy siyosiy munosabatlar nazariyasiga qoʻshgan hissasi, Nizomulmulkning «Siyosatnoma yoki Siyar ul-mulk» asarida davlat boshqaruvi va siyosiy etakchilikka doir qarashlari tahlil qilingan. Forobiyning "Fozil odamlar shahri" asari alohida o'rin tutadi. Unda jamiyatning kelib chiqishi, adolatli jamiyatga erishish yoʻllari, fozil shahar hokimi va aholisining fazilatlari, davlat hokimiyati va boshqaruvchi kadrlarni tanlash va joy-joyiga qoʻyish kabi masalalar bayon etilgan. Abu Ali Ibn Sino va Abu Rayhon Beruniyning ijodlari ham o'z davrining muhim falsafiy va ijtimoiy-siyosiy qarashlarini aks ettiradi. Nizomulmulkning "Siyosatnoma" asari esa oʻrta asrlarda davlat boshqaruvi, boshqaruv tamoyillari va siyosiy tizimlar haqida keng qamrovli ma'lumot beradi.
- XIV-XV asrlarda jamiyat va davlatni boshqarish ilmining rivojlanishi: Ushbu bobda Amir Temurning davlatni boshqarish ta'limoti, Alisher Navoiy asarlarida ma'rifatli, odil hukmdor g'oyasining olg'a surilishi, Husayn Voiz Koshifiyning «Axloqi muxsiniy» asarida amir, vazirlarning aqlu farosati, oʻzini tutishi toʻgʻrisidagi fikrlar oʻrganiladi. Amir Temurning davlatni boshqarish tamoyillari, ya'ni adolat, insonparvarlik va xalqparvarlik asosida qurilgan davlat g'oyasi tahlil qilingan. Alisher Navoiyning `Mahbub ul qulub` asaridagi milliy jipslik va ma'rifatli, odil hukmdor g'oyasi muhim o'rin tutadi. Husayn Voiz Koshifiyning "Axloqi muxsiniy" asari esa shaxsiy, oilaviy va ijtimoiy axloqning asosiy jihatlarini yoritib beradi. Bunda amir va vazirlarning odob-axloqi, aql-idroki va oʻzini tutishi kabi masalalar koʻrib chiqilgan.