Методическая рекомендация предназначена для ранней диагностики первичной глаукомы в условиях поликлиники, обучения врачей общей практики, врачей–генетиков и офтальмологов.
Ushbu metodik qo'llanma shifokorlar uchun mo'ljallangan bo'lib, unda O'zbekiston aholisida uchraydigan birlamchi glaukoma kasalligini erta tashxislashda dermatoglifikadan (barmoq izlari va kaft chiziqlari) foydalanish usullari bayon etilgan. Qo'llanma umumiy amaliyot shifokorlari, genetiklar va oftalmologlarga poliklinika sharoitida kasallikni erta aniqlashda yordam beradi.
Asosiy mavzular
- Kirish: Glaukoma oftalmologiyada dolzarb muammo ekanligi, kasallikning etnik va irqiy xususiyatlari, dunyoda glaukoma bilan kasallanganlar soni (66,8 million) haqida ma'lumot beriladi. Mongoloid irqiga mansub odamlarda birlamchi yopiq burchakli glaukoma (BGBG) rivojlanish xavfi yuqoriligi ta'kidlanadi. Glaukomaning O'zbekistondagi tarqalishi va BGBG ning yuqori ko'rsatkichi (74-88%) qayd etiladi.
- Dermatoglifikaga oid tushunchalar: Dermatoglifika - teri relyefini (chiziqlar va burmalar) o'rganish bo'yicha fan ekanligi, uning kriminalistikada qo'llanilishi, keyinchalik genetiklar va shifokorlarning qiziqishini uyg'otgani, ba'zi irsiy kasalliklar va kariotip buzilishlarida teri relyefi o'zgarishlari kuzatilishi haqida so'z boradi. Viloyat ensefaliti va irsiy miyacha ataksiyasi kabi kasalliklarda dermatoglifika orqali tashxis qo'yish imkoniyati ko'rsatilgan.
- Dermatoglifika usullari: Dermatogliflarni olishning eng keng tarqalgan usuli - tipografik bo'yoqdan foydalanish ekanligi, bo'yoqni tayyorlash, qo'llarni bo'yash va qog'ozga iz tushirish texnikasi batafsil tavsiflangan. Barmoqlar izlari alohida olinishi qayd etilgan.
- Palmoskopiya: Palmoskopiya (kaftni o'rganish)da barmoq izlari naqshlari va kaftdagi chiziqlarning ahamiyati, asosiy kaft chiziqlari (A, B, C, D), triadiuslar, tenar va gipotenar sohalari, barmoq yostiqchalari, ularning glaukoma tashxisidagi ahamiyati ko'rsatilgan.
- Glaukomada dermatoglifika o'zgarishlari: Glaukoma kasalligida barmoq va kaft terisida kuzatiladigan o'zgarishlar tahlili berilgan. Olingan natijalar asosida glaukoma tashxisini qo'yish va kasallikning kechishini prognoz qilish imkoniyati haqida xulosa qilingan.
- Tadqiqot natijalari: Glaukoma bilan kasallangan 153 bemorning dermatoglifik ko'rsatkichlari sog'lom odamlarniki bilan solishtirilgan. Barmoq izlari, kaft chiziqlari va boshqa ko'rsatkichlardagi statistik farqlar aniqlangan.
- Xulosa: Dermatoglifikaning glaukoma tashxisida muhim rol o'ynashi, kasallikni erta aniqlash va prognoz qilish uchun qo'shimcha mezon bo'lishi mumkinligi ta'kidlangan. Olingan natijalar shifokorlarga kasallikni aniqlashda yordam berishi mumkin.