Yengil sanoati mahsulotlari texnologiyasi

Ushbu kitob to'qimachilik materiallarining xossalari, tuzilishi, ishlatilishi, pardozlash usullari kabi masalalarni o'z ichiga olgan ma'ruzalar matnidir. Unda tabiiy va kimyoviy tolalar, iplar, gazlamalar, trikotaj, noto'qima materiallar, muynalar va charm kabi materiallarning asosiy xususiyatlari batafsil yoritilgan. Kitob to'qimachilik sanoati texnologiyasi yo'nalishidagi bakalavrlar uchun mo'ljallangan bo'lib, ularga materialshunoslik fanidan bilim berishda muhim ahamiyatga ega.

Asosiy mavzular

• Kirish. Materialshunoslik fani: Materialshunoslik fanining ahamiyati, materiallarning guruhlanishi va boshqa fanlar bilan bog'liqligi haqida ma'lumot beriladi. Tikuvchilik sanoati materialshunosligining vazifalari va ahamiyati ko'rsatilgan.
• To'qimachilik tola va iplarning tuzilishi va xossalari: To'qimachilik materiallarining asosiy tuzilish elementlari, tola va iplarning sinflanishi, makromolekullarning tuzilishi va mikrofibrillalarning tuzilishi kabi masalalar yoritilgan. Tabiiy va kimyoviy tolalarning farqlari, sintetik tolalarning geterozanjirli va karbozanjirli turlari haqida ma'lumotlar beriladi.
• Tola va iplar xossalarining asosiy xarakteristikalari: Tolalarning geometrik, mexanik va fizik xossalari batafsil tahlil qilinadi. Uzunlik, chizikli zichlik, uzish yuki, deformatsiya, namlik va boshqa xarakteristikalarning ta'riflari keltirilgan. Tolalarning mustahkamligi, elastikligi va gigroskopikligi kabi tushunchalar yoritiladi.
• Tabiiy o'simlik tolalarining tuzilishi va xossalari: Tabiiy o'simlik tolalarining asosiy polimeri tsellyuloza ekanligi, paxta va zig'ir tolalarining tuzilishi, pishish davrlari va xossalari haqida ma'lumot beriladi. Ularning kimyoviy tarkibi, fizik-mexanik xususiyatlari va ishqorlarga, kislotalarga chidamliligi ko'rib chiqiladi.
• Jonivorlardan olinadigan tola va iplarning tuzilishi va xossalari: Jonivorlardan olinadigan tolalarning asosiy moddasi oksillar (keratin, fibroin va seritsin) ekanligi, jun va ipak tolalarining tuzilishi, xossalari va tarkibi haqida ma'lumot beriladi. Ularning fizik-mexanik xususiyatlari va kimyoviy reaksiyalarga kirishishi o'rganiladi.
• Kimyoviy tolalarning olinishi, tuzilishi va xossalari: Sun'iy va sintetik tolalarning olinish usullari, tuzilishi va xossalari batafsil yoritiladi. Viskoza, atsetat, poliamid, poliefir, poliakrilonitril, polivinilxlorid, poliolefin, shisha va metall tolalarning turlari, afzalliklari va kamchiliklari ko'rsatilgan.
• To'qimachilik iplarning turi va tuzilishi: Yigirish usullari, iplarning turlanishi va xossalari haqida ma'lumot beriladi. Karda, taralgan va apparatli yigirilgan iplarning xususiyatlari, tuzilishi va ishlatilish sohalari keltirilgan. Yigirilgan, kompleks, pishik va fason iplarning ta'riflari beriladi.
• Gazlamalar: Gazlamalarni ishlab chiqarish jarayoni, to'qilish usullari va ularning sinflanishi, gazlamalarning tuzilishi, zichligi, fazalari va sirti kabi masalalar ko'rib chiqiladi. Har xil to'qilish usullarining (polotno, sarja, satin) xususiyatlari, afzalliklari va kamchiliklari yoritilgan.
• Trikotaj: Trikotajning olinishi, urilishlari, tuzilish xarakteristikalari haqida ma'lumot beriladi. Ko'ndalang va bo'ylama to'qilgan trikotajning xususiyatlari, farqlari, ishlatilish sohalari va asosiy organlari (igna, platina, ip yo'naltirgich, press) ko'rsatilgan.
• Noto'qima polotno: Noto'qima polotnoning sinflanishi, ishlab chiqarish usullari va tuzilish elementlarini biriktirish usullari batafsil yoritiladi. Mexanik, fizik-kimyoviy va aralash usullar bilan biriktirilgan materiallarning xususiyatlari ko'rsatilgan.
• To'qimachilik materiallarini pardozlash: Gazlamalarni pardozlash jarayoni, uning bosqichlari, maqsadi va ahamiyati haqida ma'lumot beriladi. Tayyorlash, bo'yash, gul bosish va yakunlovchi pardozlash kabi operatsiyalarning mohiyati tushuntirilgan. Har xil gazlamalarni pardozlash usullari ko'rsatilgan.
• Tabiiy muyna: Tabiiy muynaning tuzilishi, xossalari va momiq muyna terilar assortimenti batafsil yoritiladi. Junlik darajasi, teri tukimasining qalinligi, muynaning rangi, tovlanishi va boshqa xarakteristikalari ko'rib chiqiladi.
• Tabiiy charm: Tabiiy charmning ishlab chiqarish usullari va turlari haqida ma'lumot beriladi. Charmning oshlash usullari (xrom, alyuminiy, tannin, eg bilan oshlash), tabiiy charmning ung va teskari katlamlari, tuzilishi va qo'llanilishi ko'rsatilgan.
• Biriktiruvchi materiallar: Tikuvchilik galtak iplari va elimli materiallarning turlari, xossalari, ishlatilish sohalari va ahamiyati batafsil yoritilgan. Paxta iplarining olinishi, tikuvchilik buyumlarini yuvish, burish, kimeviy tozalash va yaroqlilik xususiyatlari ko'rsatilgan.
• To'qimachilik materiallarining geometrik xossalari: Materiallarning qalinligi, eni, uzunligi, chizikli va sirt zichligi kabi geometrik xossalari batafsil tahlil qilinadi. Ularning ta'riflari, ahamiyati, hisoblash usullari va ishlatilish sohalari ko'rsatilgan.
• To'qimachilik materiallarining mexanik xossalari: Materiallarning chuzish, yirtish, burash, sikish, egish kabi mexanik xossalari, ularning sinflanishi, ta'riflari va ahamiyati batafsil yoritiladi. Bir davrli, yarim davrli va kup davrli xarakteristikalarning farqlari ko'rsatilgan.
• Materiallarning chuzilish xarakteristikalari: Bir o'qli, ikki o'qli va ko'p o'qli chuzish, bir davrli va ko'p davrli chuzish xarakteristikalari batafsil tahlil qilinadi. To'lik deformatsiya va uning qismlari, relaksatsiya jarayoni va unga ta'sir etuvchi omillar ko'rib chiqiladi.
• To'qimachilik materiallarining egilishi: Egilish xarakteristikalarining sinflanishi, egishga qattiqlik, drapirovkalanish, buralish kabi masalalar yoritiladi. Bir davrli va ko'p davrli egish xarakteristikalari ko'rsatilgan.
• Tangentsial qarshilik (ishqalanish): To'qimachilik materiallarining ishqalanishi, tangentsial qarshilik, gazlamadagi iplarning surilishi va tukilishi, trikotajning eyilishi kabi masalalar yoritiladi. Ishqalanish kuchini kamaytirish usullari ko'rsatilgan.
• To'qimachilik materiallarining fizik xossalari: Materiallarning yutish kobiliyati, gigroskopik xossalari, issiqlik utkazuvchanligi, xaroratutkazuvchanligi, issik va xaroratbardoshlik kabi fizik xossalari batafsil tahlil qilinadi. Ularning ta'riflari, ahamiyati, hisoblash usullari va ishlatilish sohalari ko'rsatilgan.
• To'qimachilik materiallarining optik xossalari: Materiallarning rangi, yaltirokligi, shaffofligi, oppokligi kabi optik xossalari batafsil tahlil qilinadi. Ularning ta'riflari, ahamiyati va ishlatilish sohalari ko'rsatilgan. Gazlamalardagi gullar mazmuniga karab nechaga bulinadi ko'rsatilgan.
• Materiallarning kirishishi: Gazlamalarning kirishishi, uni kamaytirish usullari, xullab-dazmollanganda gazlamalarning shakl olish xususiyati va plastik xossalari kabi masalalar ko'rib chiqiladi.
• To'qimachilik mahsulotlarining emirilishga chidamliligi: Materiallarning emirilishga chidamliligi, unga sabab buladigan faktorlar, eyilish, pillinglanish kabi masalalar yoritiladi. Tashki muxit va kir yuvishning ta'siri ko'rib chiqiladi. Destruktsiya, mikroorganizmlar, hasharotlar va boshqa omillar ta'siri tahlil qilinadi.