Matnshunoslik fanidan ma’ruza mashg’ulotlarini tashkil etish

Ushbu kitob Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi, Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti hamda «Tafakkur-bo‘stoni» nashriyoti tomonidan chop etilgan «Matnshunoslik fanidan ma’ruza mashgʻulotlarni tashkil etish» nomli oʻquv-uslubiy qoʻllanmadir. Qoʻllanma matnshunoslik fani boʻyicha nazariy va amaliy maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi. Unda matnshunoslikning oʻzi, uning rivojlanish tarixi, asosiy tushunchalari, turlari, shakllari, usullari va metodologiyalari batafsil yoritilgan. Kitobda Oʻzbek matnshunosligi, uning jahon matnshunosligidan farqli jihatlari, mumtoz adabiyot manbalariga yondashuv tamoyillari, xususan, tazkira, devon, kulliyot, gloss, konyektura, interpolyatsiya, matn tahriri kabi mavzular chuqur oʻrganilgan. Shuningdek, kitobda matnshunoslik fanining nazariy asoslari, mumtoz adabiyot manbalarini oʻrganish, kitobatchilik tarixi, xattotlik san’ati, bosma va toshbosma kitoblar, matniy tafovutlarni oʻrganish asoslari, Navoiy asarlarining sharhlari, gloss, konyektura va interpolyatsiya kabi mavzular ham yoritilgan. Mavzular qoʻshimcha nazariy ma’lumotlar, test savollari va tavsiya etilgan adabiyotlar bilan boyitilgan. Kitob talabalarga matnshunoslik fanini chuqur oʻzlashtirishga, ilmiy-tadqiqot ishlariga tayyorlashga, mumtoz adabiyotimizga hurmat bilan yondashishga yordam beradi.

Asosiy mavzular

• Oʻzbek matnshunosligi tarixi va uning xorijiy matnshunoslikdan farqli jihatlari: Ushbu mavzuda Oʻzbek matnshunosligining shakllanish tarixi, uning jahon matnshunosligidan farqli jihatlari, asosiy tushunchalari, rivojlanish bosqichlari va muammolari haqida ma’lumot beriladi.
• Oʻzbek matnshunosligining shakllanish bosqichlari: Mavzu Oʻzbek matnshunosligining shakllanish bosqichlari, uning rivojlanishiga ta’sir koʻrsatgan omillar, asosiy yoʻnalishlar va muammolar haqida ma’lumot beradi.
• Matnshunoslik va manbashunoslikdagi mushtarak qonuniyatlar: Mavzu matnshunoslik va manbashunoslikning oʻzaro aloqadorligi, ularning umumiy qonuniyatlari, mushtarak jihatlari va farqlari haqida ma’lumot beradi.
• Matnshunoslikning nazariy asoslari: Mavzu matnshunoslikning nazariy asoslari, jumladan, matnning tabiati, turlari, vazifalari, ilmiy-tanqidiy matnni shakllantirish metodlari va tamoyillari haqida ma’lumot beradi.
• Mumtoz adabiy manbalarga editsion nuqtayi nazardan yondashuv tamoyillari: Mavzu mumtoz adabiy manbalarga editsion nuqtayi nazardan yondashuv tamoyillari, jumladan, matn tahriri, muallif tahriri, uslubiy tahrir, qiyoslash va saralash metodlari, matn tarixi, asosiy manba tanlash, koʻp nusxali qoʻlyozmalar ustida ishlash va yagona nusxali qoʻlyozma ustida ishlash tamoyillari haqida ma’lumot beradi.
• Kitobatchilik tarixi: Mavzu kitobatchilik tarixini, bosma kitoblar paydo boʻlishi va rivojlanishi, kitob bosishning usullari va jarayonlari, Oʻzbekiston kitob bozori va uning oʻziga xos xususiyatlari haqida ma’lumot beradi.
• Xattotlik: Mavzu xattotlik san’atini, uning tarixini, Oʻrta Osiyo xattotlik maktablari va mashhur xattotlar haqida ma’lumot beradi.
• Qadimiy toshbosma va bosma kitoblar: Mavzu qadimiy toshbosma va bosma kitoblarni, ularning tuzilishi, afzalliklari va oʻziga xos jihatlari haqida ma’lumot beradi.
• Matniy tafovutlarni oʻrganish asoslari: Mavzu matniy tafovutlarni, ularning turlarini, sabablarini va ularni oʻrganish metodlarini oʻz ichiga oladi.
• Sharh ilmi ildizlari: Mavzu sharh ilmining mohiyati, shakllanishi, rivojlanishi, turlari va Qur’on ilmining sharh ilmi bilan aloqadorligi haqida ma’lumot beradi.
• Navoiy asarlarining sharhlari: Mavzu Navoiy asarlarining sharhlari, jumladan, “Xamsa” dostonlarining mazmuni, sharhlash usullari va muammolari, shuningdek, “Sayohatnoma” asarining sharhlari haqida ma’lumot beradi.
• Gloss, konyektura va interpolyatsiya: Mavzu gloss, konyektura va interpolyatsiya tushunchalari, ularning qoʻllanilishi va ahamiyati haqida ma’lumot beradi.
• Koʻp nusxali qoʻlyozmalar ustida ishlash: Mavzu koʻp nusxali qoʻlyozmalarni tadqiq qilish, ularni xillash, saralash va asos nusxani aniqlash metodlari haqida ma’lumot beradi.
• Yagona nusxali qoʻlyozma ustida ishlash prinsiplari: Mavzu yagona nusxali qoʻlyozmalarni oʻrganish prinsiplari, matn tarixini oʻrganish va asos nusxani aniqlash jarayonlari haqida ma’lumot beradi.
• Matn tarixini kompleks oʻrganish: Mavzu matn tarixini kompleks oʻrganish, manbashunoslik, matnning aniqligi, ijodkor konsepsiyasi va boshqa jihatlar haqida ma’lumot beradi.
• Qoʻlyozma manbalar: Mavzu qoʻlyozma manbalarni, ularning turlarini, tavsifini, arxiv hujjatlarini va ularning ahamiyatini oʻrganadi.
• Tazkira, devon, kulliyot: Mavzu tazkira, devon, kulliyot janrlarining mohiyati, tuzilishi, turlari va ularning adabiyot tarixidagi oʻrni haqida ma’lumot beradi.
• Tarjima asarlar matnini oʻrganishning ilmiy asoslari: Mavzu tarjima asarlari matnini oʻrganishning ilmiy asoslari, jumladan, tarjima nazariyasi, usullari, muammolari va adabiy-tanqidiy jihatlari haqida ma’lumot beradi.