Купратлар туннел спектрлари ва икки ўлчамли электр ўтказувчанлигининг поляронли ва кўптирқишли хусусиятлари

Ushbu dissertatsiya Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi instituti huzuridagi ilmiy darajalar beruvchi DSc.02/30.12.2019.FM/T.33.01 raqamli Ilmiy kengashda tayyorlangan. Unda 'Polaron va ko'p tirqishli xususiyatlari bilan ikki o'lchamli o'tkazuvchanlik va tunnellar spektrlarining ikki o'lchamli o'tkazuvchanlik' mavzusida tadqiqot ishi yoritilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi yuqori haroratli o'tkazuvchanlik (YuHTO) tizimidagi plastinka (ab-tekislik) qarshiligi va Холл koeffitsientining har xil legirlash darajalarida haroratga bog'liqligini nazariy tahlil qilish va uning uchun aniqroq model yaratishdan iborat. Tadqiqotda Oʻzbekiston Respublikasi ilm-fani va texnologiyalarini rivojlantirishning ustuvor yo'nalishlariga mos keladigan natijalar olindi. Ishning asosiy natijalari 9 ta xalqaro va respublika ilmiy-amaliy anjumanlarida va xalqaro maktablarda muhokama qilingan. Dissertatsiya bo'yicha 17 ta ilmiy ish, jumladan 8 ta ilmiy maqola chop etilgan.

Asosiy mavzular

Kupıratlarda tunnellar spektrlari va ikki o'lchamli elektr o'tkazuvchanligining polaronli va ko'p tirqishli xususiyatlari: Yuqori haroratli o'tkazuvchan (YuHTO) kupratlar o'tkazuvchanlik va tunnellar spektrlarining ikki o'lchamli o'tkazuvchanlik va tunnellar spektrlarining ikki o'lchamli o'tkazuvchanlik xususiyatlarini o'rganish asosiy vazifa qilib belgilangan. Polaron effekti va ko'p tirqishli (jismoniy) tuzilmalarining kupratlarning ikki o'lchamli o'tkazuvchanligiga va tunnellar spektrlariga ta'sirini hisobga olgan holda nazariy model ishlab chiqilgan va tadqiq qilingan.
Polaron va ko'p tirqishli effektlar va ularning tunnellar spektriga ta'siri: Ushbu mavzu doirasida kupratlarning tunnellar spektrlaridagi turli xil effektlar, jumladan, V-shakldagi ochiluvchi xususiyatlar, qiyalikka ega bo'lgan cho'qqilar va ularning asimmetriyasi, shuningdek, noldan siljish effektlari va boshqalar o'rganilgan. Tadqiqotda polaron va ko'p tirqishli effektlarning ushbu xususiyatlarga ta'siri tahlil qilingan.
YuHTO kupratlarining normal holatdagi o'tkazuvchanlik va Холл koeffitsientining haroratga bog'liqligi: Dissertatsiyada kupratlarning normal holatdagi o'tkazuvchanligi va Холл koeffitsientining haroratga bog'liqligi polaron modeli asosida o'rganilgan. Xususan, ikki komponentli (polaronlar va kuper juftliklari) tizim nazariyasi asosida ushbu bog'liqliklarni tushuntirishga harakat qilingan. Tadqiqot natijalari ko'plab tajribaviy ma'lumotlar bilan qiyoslangan.