Ғўзанинг G.Barbadense L. коллекциясида мавжуд бўлган намуналарнинг қимматли хўжалик белгиларининг шаклланиши

Ushbu dissertatsiya ishi Oʻzbekistonda paxta seleksiyasi sohasida amalga oshirilgan tadqiqotlar, jumladan, ingichka tolali gʻoʻza navlarining xususiyatlarini oʻrganish va ularning seleksiyadagi ahamiyatini tahlil qilishga bagʻishlangan. Tadqiqotda G.barbadense L. turiga mansub gʻoʻza navlarining morphobiologik xususiyatlari, hosildorlik koʻrsatkichlari, tezpisharligi, tola sifati va boshqa muhim agronomik belgilari oʻrganilgan. Jumladan, dunyo boʻyicha va Oʻzbekistonda ingichka tolali paxta navlariga boʻlgan talabning ortib borayotganligi, ularni yaratish va koʻpaytirishning dolzarbligi taʼkidlangan. Tadqiqot davomida turli navlarning genetik xususiyatlari, ularning oʻzaro chatishtirilishidan olingan duragaylarning keyingi avlodlarda namoyon boʻladigan oʻzgarishlar va irsiylanish qonuniyatlari tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari asosida seleksiya ishlarida foydalanish uchun istiqbolli navlar va duragaylar aniqlangan.

Asosiy mavzular

• G.barbadense L. turiga mansub navlarning morfobiologik tavsifi: Tadqiqotda Termiz-31, Surxon-9, Termiz-202, Iolatan-14 kabi G.barbadense L. turiga mansub gʻoʻza navlarining biologik va agronomik belgilari, jumladan, oʻsimlik boʻyi, tupining tuzilishi, barglari, gullari, koʻsaklari, chigitining xususiyatlari, tola chiqimi, tola uzunligi va sifati batafsil oʻrganilgan va tavsiflangan.
• G.barbadense L. navlarining tezpisharlik koʻrsatkichlari: Ushbu mavzu doirasida navlarning unib chiqqandan шоналашгача, шоналашдан гуллашгача va гуллашдан пишиб етилгунгача бўлган davrlari oʻrganilgan. Turli navlar va ularning duragaylarida ushbu davrlarning oʻzgaruvchanligi va irsiylanishi tahlil qilingan.
• G.barbadense L. navlarining hosildorlik koʻrsatkichlari: Tadqiqotda bir tup oʻsimlikdagi koʻsaklar soni, bir koʻsakdagi paxta vazni va bir tup oʻsimlikning umumiy hosildorligi kabi koʻrsatkichlar oʻrganilgan. Ushbu belgilarni belgilovchi genetik omillar va ularning navlar hamda duragaylarda namoyon boʻlishi tahlil qilingan.
• G.barbadense L. navlarining tola sifatini koʻrsatuvchi omillar: Ushbu mavzu doirasida G.barbadense L. turiga mansub navlarning tola uzunligi, tola chiqimi, tola mikroner, tola mustahkamligi kabi muhim sifat koʻrsatkichlari oʻrganilgan va tahlil qilingan. Duragaylarda bu belgilarning irsiylanishi va namoyon boʻlishi xususiyatlari ham koʻrib chiqilgan.