Тежамлилик ва ортиқчаликнинг лингвопоэтик хусусиятлари
Ushbu dissertatsiya tadqiqoti, O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari va Prezidentining farmonlariga tayangan holda, o'zbek tilshunosligida tejamlilik va ortiqchalikning lingvistik va lingvopoetik xususiyatlarini tadqiq etishga bag'ishlangan. Tadqiqotda ushbu tushunchalarning jahon, rus va o'zbek tilshunosligidagi o'rni, ularning nazariy va amaliy ahamiyati, shuningdek, badiiy matnda ularning qo'llanilishi, milliy-madaniy, ijtimoiy va g'oyaviy-estetik jihatlari tahlil qilingan. Tadqiqotda metafora, metonimiya, sinxdoza, kinoya kabi adabiy usullar vositasida tejamlilik va ortiqchalikning namoyon bo'lishi ko'rsatilgan. Shuningdek, tadqiqotning ilmiy va amaliy natijalari, jumladan, tavsiyalar va xulosalar keltirilgan.
Asosiy mavzular
- Tadqiqotning dolzarbligi va maqsadga muvofiqligi: Dissertatsiya mavzusi jahon tilshunosligida nutqning voqelanishi, til birikmalarini iqtisod qilish, ortiqchalik va tejamlilikning milliy-etnik xususiyatlari, globaliashuv sharoitida tejamlilikning ustuvorligi, nutqni shakllantirishdagi o'rni kabi dolzarb masalalar bilan bog'liq. Tadqiqotning maqsadi badiiy matnda tejamlilik va ortiqchalikning lingvopoetik xususiyatlarini ilmiy-nazariy jihatdan ochib berishdan iborat.
- Jahon va o'zbek tilshunosligida tejamlilik va ortiqchalikning o'rganilishi: Tadqiqotda jahon, rus va o'zbek tilshunosligida tejamlilik va ortiqchalikning o'rganilganligi, ularning nazariy va amaliy masalalari, qanday tadqiqotlar olib borilganligi haqida ma'lumot beriladi. Jumladan, antiq davrdan boshlab bu tushunchalar qanday tadqiq etilganligi, xususan, G.Spenсer, U.Vitni, G.Syuт, F.de Sossyur, G.Frey, Sh.Bally kabi olimlarning xizmatlari tilga olinadi. O'zbek tilshunosligida esa N.Maxmudov, J.Eltazarov, A.Nurmonov va boshqa olimlarning tadqiqotlari yoritiladi.
- Badiiy matnda tejamlilik va ortiqchalikning lingvopoetik xususiyatlari: Dissertatsiyada metafora, metonimiya, sinxdoza, kinoya kabi adabiy usullar vositasida tejamlilik va ortiqchalikning badiiy matnda qanday namoyon bo'lishi, ularning lingvopoetik imkoniyatlari tahlil qilingan. Xususan, Alisher Navoiy asarlaridagi rang bildiruvchi leksik birliklarning sinxroniyasi va ularning lingvopoetik xususiyatlari, shuningdek, kinoya va okkazionalizmlarning tejamlilik va ortiqchalik bilan aloqadorligi o'rganilgan.
- Tadqiqot natijalari va ularning ilmiy-amaliy ahamiyati: Tadqiqot natijalari O'zbekiston Respublikasi fan va texnologiyalarini rivojlantirishning ustuvor yo'nalishlariga muvofiq kelishi, o'zbek tilshunosligi uchun yangi nazariy va amaliy xulosalar taqdim etishi ko'rsatilgan. Tadqiqot natijalari asosida tayyorlangan uslubiy qo'llanmalar va tavsiyalar o'zbek tilini o'qitishda va tadqiq etishda qo'llanilishi mumkinligi ta'kidlangan.