Миллий уйғониш даври ўзбек адабиёти

Ushbu hujjatda Zahiriddin Muhammad Bobur nomidagi Andijon davlat universitetining Milliy uyg'onish davri o'zbek adabiyoti fanidan ma'ruza matnlari keltirilgan. Unda ilk mustamlakachilik davri adabiyoti, milliy uyg'onish, jadidchilik harakati, Turkistonning milliy-ozodlik harakatlari, madaniy hayot va o'sha davrdagi yozuvchilar ijodi yoritilgan.

Asosiy mavzular

Ilk mustamlakachilik davri adabiyoti: XVIII-XIX asrlarda Markaziy Osiyoda siyosiy tarqoqlik hukm surdi. Chor Rossiyasi Turkistonni bosib oldi. O'zbek davlatchiligining asoslarini yo'q qilishga urinishlar bo'ldi. Milliy qadriyatlar, til, din va urf-odatlar poymol qilindi. Shu davrda milliy uyg'onish adabiyoti shakllandi.
Milliy uyg'onish davri o'zbek adabiyoti: Chor Rossiyasi bosqini Turkiston xalqining milliy o'zligini anglashga turtki berdi. Jadidchilik harakati milliy uyg'onish shakli bo'ldi. Jadidlar millatni jaholat uyqusidan uyg'otishga harakat qildilar. Ularning maqsadi turkiy-islomiy huquqiy merosni keng yoyish, hurfikrlilik, taraqqiyot va milliy istiqlol uchun kurashish edi.
Ilk mustamlakachilik davrining adabiy-madaniy hayoti: Chor Rossiyasi Turkistonda o'z hukmronligini o'rnatish uchun madaniy sohada ham siyosat olib bordi. Turkiston o'lkasi, Buxoro amirligi va Xiva xonligi Rossiya guberniyalariga aylantirildi. Ruslashtirish siyosati kuchaytirildi. Jadid maktablari ochildi, lekin rus-tuzem maktablariga ham e'tibor berildi. Matbuot rivojlandi, gazetalar chop etila boshladi.
Milliy-ozodlik harakatlari: Chor Rossiyasining siyosati Turkiston xalqining milliy ozodlik harakatlariga sabab bo'ldi. 1870-yillarda Mo'g'iliston qirg'izlarining isyoni, Sirdaryo viloyatidagi chiqishlar, Farg'onadagi Eshimxon isyoni va Qo'qondagi qo'zg'olonlar bo'lib o'tdi. Andijon qo'zg'oloni ham shular jumlasidan edi.
Adabiy hayot: Bu davr adabiyotida mumtoz she'riyatdagi tur va janrlar bilan bir qatorda sayohat taassurotlari tasviri sifatida sayohatnoma, she'riy hikoya, maktubot janrlari rivojlandi. Publitsistika va badiiy ocherk ham badiiy ijodda o'z o'rnini topdi. Yusuf Saryomiy, Ziyovuddin Haziniy kabi tasavvuf g'oyalarini kuylagan shoirlar yetishib chiqdi. Adabiyotning mavzu doirasi kengaydi, mazmun tarkibi o'zgardi.