Injenerlik geodeziyasi

Ushbu ma'ruzalar matni “Injenerlik geodeziyasi” fanining asosiy yo'nalishlari bo'yicha umumiy ma'lumotlarni, geodeziyaning turlari va vazifalarini, geodeziyaning rivojlanish tarixini, geodezik o'lchashlarni, geodeziyaning boshqa fanlar bilan bog'liqligini, qurilishdagi ahamiyatini tushuntiradi. Shuningdek, kitobda geodezik tarmoqlar, azimutlar, rumblar, s'yomka usullari, nivelirlash, geodezik hisoblash usullari, hamda bino va inshootlarni loyihalash, qurish va ekspluatatsiya qilishdagi geodezik ishlar batafsil yoritilgan. Kitobda yer osti kommunikatsiyalarini, yo'llarni, ko'priklarni, gidrotexnik inshootlarni qurish va ularni ekspluatatsiya qilish jarayonidagi geodezik ishlar ham o'z aksini topgan.

Asosiy mavzular

UMUMIY MA’LUMOTLAR: Bu bo'limda "Injenerlik geodeziyasi" fanining nomi, uning vazifalari, mamlakat xalq xo'jaligi va mudofasidagi ahamiyati, rivojlanish tarixi, asosiy tushunchalar, geografik va to'g'ri burchakli koordinatalar, Yerning shakli va o'lchamlari kabi mavzular yoritilgan.
Geodeziya to‘g‘risida umumiy ma’lumot: Geodeziya fanining ta'rifi, asosiy vazifalari, rivojlanish tarixi, geodezik usullar, Yerning shakli va o'lchamlari, proeksiyalash usullari, geografik, to'g'ri burchakli va qutbiy koordinatalar hamda Yer yuzasidagi nuqtalarning balandliklari va ularning aniqlash usullari tushuntirilgan.
Joylardagi chiziqlarni orientirlash: Chiziqni orientirlash tushunchasi, orientirlash burchaklari, azimutlar, direksion burchaklar, rumblar, meridianlar yaqinlashish burchagi, magnit strelkasining og'ish burchagi hamda ularning o'zaro munosabatlari batafsil yoritilgan.
O‘lchash xatolar nazariyasining elementlari: O‘lchash xatolarining turlari (qo‘pol, sistematik, tasodifiy), tasodifiy xatolarning xususiyatlari, o‘rtacha xato, o‘rtacha kvadratik xato, chekli xato, nisbiy xato kabi tushunchalar va ularni aniqlash formulalari keltirilgan.
Topografik plan va kartalar: Karta va plan tushunchalari, ularning turlari va masshtablari, topografik plan va kartalarning nomenklaturasi, relefni tasvirlash usullari, hamda geodezik ishlar jarayonida ularning qo'llanilishi yoritilgan.
Geodezik to‘rlar: Geodezik tarmoqlarning turlari, ularning ahamiyati, geodezik tarmoqlarni barpo etish usullari, davlat geodezik tarmog'i, geodezik zichlashtirish va tasvirga olish tarmoqlari, geodezik punktlarni mahkamlash hamda global navigatsion tizimlar yordamida geodezik tarmoqlar yaratish haqida ma'lumot berilgan.
Burchak o‘lchash. Masofa o‘lchash: Teodolitlar, ularning asosiy qismlari va ishlash tamoyillari, gorizontal va vertikal burchaklarni o‘lchash, chiziqlarni o‘lchash uchun asboblar, ularni komparirlash, xatolar va tuzatishlar, shuningdek svetodalnomer va radiodalnomerlar haqida ma'lumotlar keltirilgan.
Geometrik nivelirlash: Nivelirlash usullari, Yerning egriligi va refraksiyaning ta'siri, nivelirlar va reykalarning tuzilishi va tekshirilishi, texnikaviy va oddiy nivelirlash usullari, ortacha va o'rtadan nivelirlash, hamda murakkab nivelirlashning mohiyati tushuntirilgan.
Teodolitli s’yomka. Topografik s’yomkalar: Teodolitli va taxeometrik s'yomkalar, ularning mohiyati, usullari, geodezik ishlarni tashkil qilish va bajarish jarayonlari, plan olish va joyga ko'chirish usullari, hamda bino va inshootlarning rejalash asoslari batafsil yoritilgan.
Qurilish uchun injenyer qidiruv ishlar. Loyihalashda geodezik ishlar: Injenerlik geodezik ishlarining turlari, qurilish hududida tayanch geodezik to'rlarini barpo etish, geodezik izlanishlar, loyihalash va qurilish jarayonida bajariladigan geodezik ishlar va ularning turlari haqida ma'lumot berilgan.
Bino va inshootlar loyihasini joyga ko‘chirishda bajariladigan geodezik ishlar: Bino va inshootlarni loyihalash, ularning o'qlarini joyga ko'chirish, gorizontal va vertikal chiziqlarni rejalash, inshootlarni joyga ko'chirish usullari, hamda otmetkani uzatish usullari yoritilgan.
Qurilish jarayonida geodezik ishlar: Qurilish jarayonida bajariladigan geodezik ishlar, jumladan, binolar va inshootlarni montaj qilish, mexanizmlarni o'rnatish, elektr uzatgichlar va aloqa liniyalarini qurish kabi mavzular tushuntirilgan.
Bino va inshootlarni ekspluatatsiya qilishda geodezik ishlar: Bino va inshootlarning deformatsiyalari, ularning turlari, cho'kishini kuzatish, gorizontal siljishini aniqlash, devorlardagi yoriqlarni kuzatish, fotogrammetrik usullar hamda geodezik ishlar bajarishda xavfsizlik talablari yoritilgan.
SHaharlarni planirovkalash va qurishdagi geodezik ishlar: Shahar hududini planirovkalash, qizil chiziqlarni aniqlash, inshootlarni joyga ko'chirish va mahkamlash, relefni planini tuzish va uni joyga ko'chirish kabi mavzular yoritilgan.
Yer osti kommunikatsiyalarini qurish va ishlatishdagi geodezik ishlar: Yer osti kommunikatsiyalarining turlari, ularni rejalash, yotqizish va s'yomka qilish, qidirish, hamda ularni gorizontal va vertikal holatini aniqlash usullari tushuntirilgan.
Yo‘llar va ko‘priklarni qurishdagi geodezik ishlar: Yo'llar va ko'priklarni qurishda geodezik ishlar, jumladan, kameral va dala trassalash, yo'l qismlarini rejalash, ko'prik triangulyasiyasi va pontonmetriya usullari batafsil yoritilgan.
Gidrotexnik inshootlarni qurishdagi geodezik ishlar: Gidrotexnik inshootlar, suv omborlari, gidrouzellar, platinaning qurilishida geodezik ishlar, loyihalash va qurilish jarayonlari batafsil tushuntirilgan.
Tonnellar qurilishida geodezik ishlar: Tonnellar qurilishi, ularning turlari, rejalash usullari, geodezik ishlarni tashkil etish, hamda tonnellarning ichki va tashqi qismlarida bajariladigan geodezik ishlar yoritilgan.
Elektr uzatgichlarni, aloqa liniyalarini va magistral quvurlarini qurishdagi geodezik ta’minot. Tarixiy va arxitektura obidalari rekonstruksiyasidagi geodezik ishlar: Elektr uzatgichlar, aloqa liniyalari, magistral quvurlarni qurish va ekspluatatsiya qilishdagi geodezik ishlar, shuningdek tarixiy va arxitektura obidalarini rekonstruksiyalashda geodezik ishlar va ularning ahamiyati batafsil tushuntirilgan.