Миллий корпус учун парсинг дастури яратишнинг лингвистик асослари
Ushbu dissertatsiya avtoreferati o'zbek tilida lug'aviy birliklarni sintaktik teglashning nazariy va amaliy jihatlarini o'rganishga bag'ishlangan. Ishda jahon va o'zbek tilshunosligidagi mavjud tadqiqotlar tahlil qilinib, o'zbek tili uchun sintaktik teglash dasturi ishlab chiqishning lingvistik asoslari ko'rsatilgan. Milliy korpus uchun sintaktik teglashning nazariy modellarini yaratishga qaratilgan tavsiyalar berilgan.
Asosiy mavzular
- Kirish: Dissertatsiya mavzusining dolzarbligi va zaruriyati, tadqiqotning maqsad va vazifalari, obyekti va predmeti, ilmiy yangiligi va amaliy natijalari, ilmiy hamda amaliy ahamiyati, joriy etilishi, aprobatsiyasi, nashr etilgan ishlari va dissertatsiya tuzilishi haqida ma'lumotlar berilgan.
- Sintaktik teglashning nazariy asoslari: Ushbu bobda sintaktik teglash nazariyasi, amaliyoti, sintaktik razmetka va uning korpusni teglashdagi imkoniyatlari, sintaktik razmetkalangan korpuslarning dasturiy ta'minoti haqida fikr yuritiladi. Jahon tilshunosligida mavjud tadqiqotlar, ularning o'ziga xos jihatlari tahlil qilingan.
- Sintaktik razmetka va uning imkoniyatlari: Sintaktik razmetka va uning korpusdagi imkoniyatlari, bunda qo'llaniladigan turli usullar, jumladan, J.Leech nazariy materiallari o'rganilgan. Shuningdek, turli tilshunoslarning tadqiqotlari asosida sinflandirish va modellash ishlari yoritilgan.
- Sintaktik teglashning nazariy asoslari: Ushbu bobda o'zbek tilida sintaktik birliklarni teglashning nazariy asoslari, sintaktik aloqa, sintaktik munosabat tushunchalari va ularning ahamiyati, shuningdek, so'z birikmalari va gaplarni teglash uchun modellar ishlab chiqish masalalari ko'rib chiqilgan.
- Sintaktik razmetka: O'zbek tilidagi so'z birikmalari va gaplarni sintaktik teglashning nazariy asoslari, shuningdek, bu jarayonda qo'llaniladigan linqvistik-sintaktik qoliplar va modellar yoritilgan.
- Sintaktik razmetka va uning turli korpuslardagi imkoniyatlari: Turli korpuslardagi sintaktik teglash, jumladan, J.Leech tomonidan ishlab chiqilgan sintaktik razmetka printsiplari va uning imkoniyatlari tahlil qilingan.
- Sintaktik razmetka va modellash: O'zbek tilida qo'shma gaplarni sintaktik teglash va modellashtirish, jumladan, bog'langan, bog'lovchisiz va ergashtirma qo'shma gaplarning teglash tizimi va modellari ishlab chiqilgan.
- Xulosa: Dissertatsiyada qilingan ilmiy-nazariy va amaliy tadqiqotlarning xulosalari keltirilgan. Sintaktik teglash matnning avtomatik sintaktik tahlilini amalga oshirishda asosiy jarayon ekanligi, sintaktik birliklar orasidagi aloqani ko'rsatishi ta'kidlangan.