Ғўзанинг g.barbadense l. турига мансуб маданий шаклларидан фойдаланиб истиқболли селекцион ашё яратиш

Ushbu matn Qishloq xo'jaligi fanlari doktori (PhD) ilmiy darajasini olish uchun tayyorlangan dissertatsiya taqdimoti bo'lib, unda paxta seleksiyasi, urug'chiligi va agrotexnologiyalari instituti tomonidan "Surxon-111" nomli yangi ingichka tolali paxta navini yaratish jarayoni, uning xususiyatlari va amaliy ahamiyati batafsil yoritilgan. Tadqiqotda "Surxon-111" navining ustunliklari, xususan, tezpiyar, hosildor va tolasi yuqori sifatli ekanligi, shuningdek, uning seleksiyasi va urug'chiligini rivojlantirish bo'yicha amalga oshirilgan ilmiy izlanishlar hamda olingan patentlar haqida ma'lumot berilgan.

Asosiy mavzular

• Tadqiqotning dolzarbligi va zarurati: Paxtachilikning O'zbekiston iqtisodiyoti uchun muhimligi, dunyo bo'yicha ingichka tolali paxta yetishtirishdagi mavjud holat va O'zbekistonning bu boradagi o'rni tahlil qilingan. Yuqori hosildorlikka ega, kasallikka chidamli va tolasi sifatli bo'lgan yangi navlarni yaratishning dolzarb vazifasi e'tirof etilgan.
• Tadqiqotning ilmiy-texnik taraqqiyot yo'nalishlariga mosligi: Dissertatsiya O'zbekiston Respublikasi fan va texnologiyalar taraqqiyotining ustuvor yo'nalishlaridan biri bo'lgan "Qishloq xo'jaligi, biotexnologiya, ekologiya va atrof-muhit muhofazasi" yo'nalishiga mos kelishi ta'kidlangan.
• Muammoning o'rganilganlik darajasi: Dunyo bo'yicha ingichka tolali paxta navlarini yaratish bo'yicha olib borilgan ilmiy tadqiqotlar va ushbu sohada mahalliy olimlarning hissasi qisqacha ko'rib chiqilgan.
• Tadqiqotning maqsadi va vazifalari: Tadqiqotning asosiy maqsadi G.barbadense L. turiga mansub navlarni analitik seleksiya usulidan foydalangan holda o'rganib, yangi ingichka tolali paxta navini yaratishdan iboratligi, vazifalari esa seleksiya usullarining samaradorligini o'rganish, yuqori navlarni yaratish va ularni ishlab chiqarishga joriy etishdan iboratligi ko'rsatilgan.
• Tadqiqotning obyekti va predmeti: Tadqiqot obyekti sifatida G.barbadense L. turiga mansub turli genetik va ekologik-geografik xususiyatlarga ega bo'lgan navlar va tizmalar tanlangan. Tadqiqot predmeti esa ushbu tizalardan analitik seleksiya yo'li bilan xojalik uchun qimmatli belgilarga ega bo'lgan navlarni yaratish hisoblanadi.
• Tadqiqot usullari: Tadqiqotda seleksioner dasturi, analitik seleksiya usuli va zamonaviy usullar qo'llanilganligi, paxta tolasi sifatini aniqlashda HVI uskunasi, ma'lumotlarni statistik tahlil qilishda esa B.A. Dospexov usulidan foydalanilganligi qayd etilgan.
• Tadqiqotning ilmiy yangiligi: Analitik seleksiya usulining ingichka tolali paxta navlari seleksiyasida samaradorligi ilmiy asoslanganligi va ushbu usul orqali yuqori sifatli navlar yaratish mumkinligi isbotlangan.
• Tadqiqotning amaliy natijalari: "Surxon-111" navining yaratilganligi, uning xususiyatlari, boshqa navlarga nisbatan ustunliklari va patent olinganligi haqida ma'lumot berilgan.
• Tadqiqot natijalarining tasdiqlanishi va dolzarbligi: Olingan natijalarning ilmiy-amaliy jihatdan tasdiqlanganligi, bir qator ilmiy nashrlarda chop etilganligi va tajribada qo'llanilishi mumkinligi ta'kidlangan.
• Xulosalar: Tadqiqot natijalari asosida analitik seleksiya usulining samaradorligi, yangi navlar yaratishning ilmiy asoslari va "Surxon-111" navining ustunliklari haqidagi xulosalar keltirilgan. Shuningdek, ushbu navning kelgusi yillarda ishlab chiqarishga keng joriy etilishi rejalashtirilganligi qayd etilgan.