Гипоксик-ишемик энцефалопатия билан эрта туғилган чақалоқларнинг ривожланишида бузилишидаги нейроиммунологик биомаркерларнинг роли

Ushbu dissertatsiya avtoreferati «Гипоксик-ишемик энцефалопатия билан эрта туғилган чақалоқларнинг ривожланишида бузилишидаги нейроиммунологик биомаркерларнинг роли» mavzusida bo'lib, unda aynan shu mavzu doirasida olib borilgan ilmiy tadqiqotlar, ularning natijalari va muhim xulosalar bayon etilgan. Tadqiqotda chaqaloqlarda giпоксик-ишемик энцефалопатия (ГИЭ) ривожланишининг асосий сабаблари, клиник хусусиятлари, нейроиммунологик биомаркерларнинг аҳамияти, замонавий диагностика ва реабилитация усуллари ўрганилган. Асосий эътибор оналарнинг экстрагенитал патологиялари, ҳомиладорлик ва туғруқнинг кечиши, шунингдек, чақалоқларнинг неврологик ривожланишидаги ўзига хос жиҳатларга қаратилган. Тадқиқот натижалари асосида ГИЭ хавфини башорат қилиш ва унинг олдини олиш бўйича комплекс дастур ишлаб чиқилган.

Asosiy mavzular

Tadqiqotning dolzarbligi va zarurati: Dunyoda muddatidan oldin tug'ilgan chaqaloqlarda hayot uchun xavfli asoratlarning rivojlanishi, ayniqsa, nevrologik muammolar katta muammo hisoblanadi. Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti ma'lumotlariga ko'ra, muddatidan oldin tug'ilgan bolalarda o'lim ko'rsatkichi va nogironlik darajasi yuqori. Shu sababli, ushbu yo'nalishda ilmiy izlanishlar olib borish muhim ahamiyat kasb etadi.
Tadqiqotning O'zbekiston Respublikasi fani va texnologiyalarini rivojlantirishning ustuvor yo'nalishlariga mosligi: Tadqiqot O'zbekiston Respublikasi fani va texnologiyalarini rivojlantirishning VI «Tibbiyot va farmakologiya» ustuvor yo'nalishiga muvofiq bajarilgan.
Muammolarning o'rganilganlik darajasi: Jahonda, jumladan, MDH davlatlarida ham giпоксик-ишемик энцефалопатия (ГИЭ) bilan zararlangan chaqaloqlarda diagnostika usullarini takomillashtirish va davolash borasida ko'plab ilmiy tadqiqotlar olib borilgan. Biroq, bu borada aniq diagnostik va prognoz mezonlarini ishlab chiqish hamda ularning samaradorligini oshirish dolzarb vazifa bo'lib qolmoqda.
Tadqiqot maqsadi va vazifalari: Maqsad: Neyroimmunologik biomarkerlar va zamonaviy neyrovizualizatsiya usullari asosida muddatidan oldin tug'ilgan GIE chaqaloqlarida tashxis qo'yish va natijalarini bashorat qilishning kompleks dasturini ishlab chiqish. Vazifalar: GIE rivojlanishi xavf omillarini aniqlash; GIE bilan tug'ilgan chaqaloqlarda nerv tizimi shikastlanishining klinik-instrumental xususiyatlarini baholash; neyroimmunologik biomarkerlarning diagnostik va prognostik ahamiyatini aniqlash; chaqaloqlarning jismoniy va psixomotor rivojlanishini baholash; diagnostika algoritmi va reabilitatsiya kompleksini ishlab chiqish.
Tadqiqot obyekti va predmeti: Obyekt: Respublika ixtisoslashtirilgan pediatriya ilmiy-amaliy tibbiyot markazida davolangan 94 ta muddatidan oldin tug'ilgan chaqaloq va 20 ta sog'lom chaqaloq. Predmet: Bemor va sog'lom bolalarning periferik qoni va qon plazmasi.
Tadqiqot usullari: Umumklinik, instrumental (NSG, EEG), immunologik (VEGF, sitokinlar) va statistik usullardan foydalanilgan.
Tadqiqotning ilmiy yangiligi: Tug'ruqdan oldingi omillar bilan GIE rivojlanishining bog'liqligi; EEG va NSG ko'rsatkichlari bilan nevrologik buzilishlar o'rtasidagi bog'liqlik; VEGF va NSE biomarkerlarining prognostik ahamiyati; GIE og'irligini baholashda sitokinlarning roli; BCI ni bashorat qilish va reabilitatsiya salohiyatini aniqlash dasturini ishlab chiqish.
Tadqiqotning amaliy natijalari: GIE rivojlanishidagi xavf omillari, biomarkerlarning prognostik ahamiyati aniqlangan; reabilitatsiya salohiyatini aniqlash prognoz modeli joriy etilgan; nogironlikni kamaytirish va hayot sifatini yaxshilashga qaratilgan kompleks choralar ishlab chiqilgan.
Tadqiqot natijalarining ishonchliligi: Olingan natijalarning uslubiy jihatdan to'g'riligi, bemorlar sonining yetarliligi, statistik usullardan foydalanilganligi va xalqaro ma'lumotlar bilan taqqoslangani bilan tasdiqlanadi.
Tadqiqot natijalarining ilmiy va amaliy ahamiyati: Ilmiy ahamiyati: GIE rivojlanishini prognozlash va diagnostik usullarni takomillashtirishga hissa qo'shadi. Amaliy ahamiyati: Nogironlikni kamaytirish va chaqaloqlarning hayot sifatini yaxshilashga yo'naltirilgan dastur ishlab chiqilgan.
Tadqiqot natijalarining joriy etilishi: Respublika ixtisoslashtirilgan pediatriya ilmiy-amaliy tibbiyot markazining xulosasiga ko'ra, ilmiy yangiliklar sog'liqni saqlash muassasalariga joriy etilgan.
Xulosa: Ekstra-genital patologiya, gestatsiyaviy davr va bola tug'ilishidagi vazn GIE rivojlanishiga ta'sir etadi. EEG va NSG ko'rsatkichlari prognozga ta'sir qiladi. VEGF va NSE biomarkerlari GIE prognozlashda muhim rol o'ynaydi. Sitokinlar darajasining o'zgarishi GIE og'irligini baholash imkonini beradi. Belgilangan reabilitatsiya dasturi nogironlikni kamaytiradi va hayot sifatini oshiradi.