Talaba-yoshlar sog‘lig‘i va jismoniy rivojlanishiga turizmning ta’siri va ijtimoiy ahamiyati
Ushbu avtoreferat "Talaba-yoshlar sogʻligʻi va jismoniy rivojlanishiga turizmning ta'siri va ijtimoiy ahamiyati" mavzusidagi falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi haqida ma'lumot beradi. Unda talaba-yoshlar sog'lig'ini mustahkamlash, jismoniy rivojlanishini yaxshilashda sport-sog'lomlashtirish turizmining ahamiyati tadqiq etilgan. Tadqiqotda talabalarning jismoniy tayyorgarligini va sog'lom hayot tarzini shakllantirish bo'yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Asosiy mavzular
- Dissertatsiya mavzusining dolzarbligi va zarurati: Dunyo mamlakatlarida aholi salomatligini mustahkamlash, sog'lom millatni shakllantirish, jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirish masalalari ustuvor yo'nalishlardan biri bo'lib qolmoqda. Jismoniy tarbiya va sportga ixtisoslashmagan oliy ta'lim muassasalari talabalarining jismoniy rivojlanishi va salomatligini yaxshilash, hayotiy ko'nikmalarini shakllantirish uchun sport-sog'lomlashtirish turizmini joriy qilish talabi keskin oshmoqda. Respublikamizda esa oliy ta'lim tizimini modernizatsiya qilish jarayonida jismoniy tarbiyaga ajratilgan soatlarning kamayib borishi talaba-yoshlarning sog'lig'i bilan bog'liq muammolarni oldini olishni taqozo etmoqda.
- Tadqiqotning maqsadi va vazifalari: Tadqiqotning maqsadi – sport-sog'lomlashtirish turizmi vositasida mutaxassisligi jismoniy tarbiya boʻlmagan talabalarning salomatligini mustahkamlash, morfofunksional va jismoniy tayyorgarlik darajasini oshirishni tajribada asoslashdan iborat. Vazifalar esa: talabalarning jismoniy rivojlanishi, morfofunksional va jismoniy tayyorgarlik darajasining yillik dinamikasini aniqlash; jismoniy tarbiyaga boʻlgan munosabatlarini aniqlashtirish; sport-sog'lomlashtirish turizmi mashg'ulotlarining uslubiy tuzilmasini ishlab chiqish; talabalarni sport-sog'lomlashtirish turizmi elementlarini qamrab olgan harakatli oʻyinlarini saralash; sport-sog'lomlashtirish turizmi dasturini ishlab chiqish va uni tajribada asoslashdan iborat.
- Tadqiqotning ilmiy yangiligi va amaliy ahamiyati: Ilmiy yangiligi shundaki, jismoniy tarbiya boʻlmagan talabalarning morfofunksional va jismoniy tayyorgarlik holatini barqarorlashtirish jarayoni siklli monitoring vositasida ta'minlanishi dalillangan; sport-sog'lomlashtirish turizmi mashg'ulotlarining uslubiy tuzilmasi takomillashtirilgan; sport-sog'lomlashtirish turizmi mashg'ulotlari jarayonida jismoniy sifatlarni rivojlantiruvchi harakatli oʻyinlar adaptiv mashqlarni variativlashtirilgan didaktik muhitda saralash asosida takomillashtirilgan; turizm mashg'uloti mazmuni va didaktik ta'minoti individual dasturni akademik va sayohat mashg'ulotlarida variativlikda qoʻllash asosida takomillashtirilgan. Amaliy ahamiyati esa, talabalar uchun turizm elementlari bo'lgan harakatli oʻyinlar va turistik estafetalarni qoʻllash asosida sport-sogʻlomlashtirish turizmi mashg'ulotlarini tuzish dasturi va dam olish kunlariga algoritmlangan yoʻnalishlar ishlab chiqilgan; sport-sog'lomlashtirish turizmi mashg'ulotlari talabalarning morfofunksional holati va jismoniy tayyorgarlik darajasini va oʻquv mashg'ulotlari samaradorligini oshirishi pedagogik tajribada asoslab berilgan.
- Xulosalar: Talaba yoshlarining jismoniy tarbiya va sport-sog'lomlashtirish turizmi bo'yicha normativ-huquqiy hujjatlar tahlili shuni ko'rsatadiki, sport-sog'lomlashtirish turizmi jismoniy tarbiya va sog'lomlashtirishning muhim vositasidir. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatdiki, oliy ta'lim muassasalari talabalarining jismoniy tayyorgarligi va jismoniy rivojlanishi yetarli darajada emasligi aniqlandi. Tadqiqotda ishlab chiqilgan dastur va algoritmlangan mashg'ulotlar talabalarning sog'lig'ini va jismoniy tayyorgarligini oshirishga ijobiy ta'sir ko'rsatdi.