O‘zbek mumtoz adabiyotida dunyo obrazi va badiiy talqini (qadimgi davrdan XV asrning I yarmigacha)
Ushbu dissertatsiya Oʻzbek mumtoz adabiyotida dunyo obrazi va uning badiiy talqinini qadimgi davrdan XV asrning I yarmigacha boʻlgan davrni oʻz ichiga olgan holda tahlil qiladi. Tadqiqot dunyo obrazining shakllanishi, uning tarixiy rivojlanishi va ijtimoiy-madaniy, falsafiy, axloqiy, irfoniy jihatlarini ochib berishga qaratilgan. Asarda dunyo obrazining turli davrlarda va turli adabiyotlarda (arab, fors-tojik, turkiy) qanday talqin etilgani, uning oʻziga xos badiiy-estetik xususiyatlari, poetik vositalar orqali ifodalanishi chuqur oʻrganilgan. Shuningdek, dunyoni turli timsollar (ilon, yirtqich, qaroqchi, qimmatbaho tosh va boshqalar) orqali ifodalash hamda uning maʼno qamrovi, ijtimoiy-axloqiy jihatlari tahlil qilingan.
Asosiy mavzular
- Dunyo obrazining genezisi va shakllanishi: Qadimgi davrlarda dunyo obrazi falsafiy, diniy va mifologik qarashlar bilan bog'liq holda shakllangan. Turkiy adabiyotda esa dunyo real hayotiy mazmundan tashqari, ramziy va majoziy ma'nolarni ham bildirgan. Bu davrda dunyo obrazi ko'pincha uning oʻtkinchiligi, bevafo ekanligi va mol-dunyoning vaksasi kabi jihatlarini aks ettirgan.
- Dunyo obrazining badiiy-estetik xususiyatlari: Oʻzbek mumtoz adabiyotida dunyo obrazi turli badiiy vositalar (sifatlash, tashbeh, tazod, talmeh va boshqalar) orqali ifodalangan. Dunyo obrazi orqali shoirlar o'z dunyoqarashlarini, hayotiy qarashlarini, ma'naviy olamlarini ochib berganlar. Ayniqsa, irfoniy adabiyotda dunyo obrazi insonni ma'naviy yuksaklikka undashda, uni komillikka yetishish yo'lida yo'naltirishda muhim rol oʻynagan.
- Dunyo obrazining turli davrlarda va adabiyotlarda talqini: Tadqiqotda dunyo obrazining shakllanishi va rivojlanishi turli davrlarda (qadimgi davrdan XV asrgacha) va turli adabiyotlarda (arab, fors-tojik, turkiy) qanday talqin etilgani chuqur oʻrganilgan. Xususan, arab she'riyatida dunyo real hayotiy mazmundagi tushunchalar bilan, fors-tojik she'riyatida esa ramziy va majoziy ma'nolarda, turkiy adabiyotda esa koʻpincha uning oʻtkinchiligi va bevafo ekanligi jihatlari bilan ifodalangan.