"Fizika" 10-sinf

Ushbu darslik o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun mo‘ljallangan bo‘lib, fizika fanining mexanika, dinamika, statika, gidrodinamika, tebranishlar va to‘lqinlar, energiya, mexanikada saqlanish qonunlari, termodinamika, elektrostatika, elektr toki, magnitizm, tebranishlar va to‘lqinlar, optika, atom fizikasi, yadro fizikasi hamda jismlarning mutloq elastik va noelastik to‘qnashishlari kabi mavzularni o‘z ichiga oladi. Kitobda nazariy ma’lumotlar, masala va mashqlar, laboratoriya ishlari hamda mavzular yakunida test savollari berilgan.

Asosiy mavzular

• MEXANIKA: Fizikaning tadqiqot metodlari, mexanik harakat turlari, harakatlarning mustaqillik prinsipi, jismlarning vertikal harakati, aylana bo‘ylab notekis harakat, aylana bo‘ylab tekis harakat, burchak tezlanish, tangensial tezlanish, aylanish va ilgarilanma harakatni o‘zaro uzatish, gorizontal otilgan jism harakati, gorizontga qiya otilgan jism harakati, laboratoriya ishi: gorizontga qiya otilgan jism harakatini o‘rganish kabi mavzularni o‘z ichiga oladi.
• DINAMIKA: Dinamika qonunlari, Galileyning nisbiylik prinsipi, inersial va noinersial sanoq sistemalari, gravitatsion maydonda harakat, jism og‘irligining harakat turiga bog‘liqligi, jismning bir necha kuch ta’siridagi harakati kabi mavzularni o‘z ichiga oladi.
• MEXANIKADA SAQLANISH QONUNLARI: Energiya va ish, energiyaning saqlanish qonuni, jismning qiya tekislik bo‘ylab harakatlanishida bajarilgan ish, jismlarning absolyut elastik va noelastik to‘qnashishi kabi mavzularni o‘z ichiga oladi.
• STATIKA VA GIDRODINAMIKA: Jismlarning muvozanatda bo‘lish shartlari, momentlar qoidasiga asoslanib ishlaydigan mexanizmlar, aylanma harakat dinamikasi, suyuqlik va gazlar harakati, oqimning uzluksizlik teoremasi, Bernulli tenglamasi, Magnus effekti, Torrichelli formulasi kabi mavzularni o‘z ichiga oladi.
• MEXANIK TEBRANISHLAR VA TO‘LQINLAR: Garmonik tebranishlar, prujinali va matematik mayatniklar, laboratoriya ishi: matematik mayatnik yordamida erkin tushish tezlanishini aniqlash, majburiy tebranishlar, texnikada rezonans, mexanik to‘lqinlar, ultratovush va infratovushlardan turmushda va texnikada foydalanish kabi mavzularni o‘z ichiga oladi.
• TERMODINAMIKA ASOSLARI: Issiqlik jarayonlarining qaytmasligi, termodinamika qonunlari, adiabatik jarayon, issiqlik mashinasining foydali ish koeffitsiyenti, Karno sikli, inson hayotida issiqlik dvigatellarining ahamiyati, issiqlik dvigatellari va ekologiya kabi mavzularni o‘z ichiga oladi.
• ELEKTRODINAMIKA: Zaryadning saqlanish qonuni, nuqtaviy zaryadning maydoni, elektr maydon kuchlanganligi, superpozitsiya prinsipi, zaryadlangan sharning elektr maydoni, dielektrik singdiruvchanlik, nuqtaviy zaryad maydonining potensiali, potensiallar farqi, elektrostatik maydonda zaryadni ko‘chirishda bajarilgan ish, elektr maydon energiyasi kabi mavzularni o‘z ichiga oladi.
• O‘ZGARMAS TOK QONUNLARI: Elektr o‘tkazuvchanlik, tok kuchining kuchlanishga bog‘liqligi, elektr tokining ta’sirlari, butun zanjir uchun Om qonuni, tok manbayining foydali ish koeffitsiyenti, tok manbalarini ketma-ket va parallel ulash, ampermetr va voltmetrning o‘lchash chegarasini oshirish kabi mavzularni o‘z ichiga oladi.
• TURLI MUHITLARDA ELEKTR TOKI: Vakuumda elektr toki, metall o‘tkazgichlar qarshiligining temperaturaga bog‘liqligi, yarimo‘tkazgichlarda xususiy o‘tkazuvchanlik, aralashmali o‘tkazuvchanlik, yarimo‘tkazgichli asboblar (diod, tranzistor) va ularning texnikada qo‘llanilishi kabi mavzularni o‘z ichiga oladi.