Ekspluatason ko‘rsatkichlari yuqori bo‘lgan modifikasiyalangan ko‘pik– va mayda donador betonlar olishning innovasion texnologiyalari

Ushbu dissertatsiya Oʻzbekiston Respublikasi Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi tomonidan № B2023.4. DSc /T382 raqami bilan roʻyxatga olingan. Ilmiy ish Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universitetida bajarilgan. Tadqiqotning mavzusi "Ekspluatatsion koʻrsatkichlari yuqori boʻlgan modifikatsiyalangan koʻpik- va mayda donador betonlar olishning innovatsion texnologiyalari"dir. Tadqiqotning dolzarbligi va zarurati, muammoning oʻrganilganlik darajasi, ilmiy yangiligi va amaliy ahamiyati, tadqiqotning respublika fan va texnologiyalari rivojlanishiga mosligi batafsil yoritilgan. Amalga oshirilgan ishlanmalar natijasida koʻpikbeton va mayda donador betonning yangi turlari ishlab chiqilgan va ularning afzalliklari dalillangan. Ushbu ishlanmalar natijasida Oʻzbekiston Respublikasida qurilish materiallari sanoatini rivojlantirishga va energiyatejamkor binolar qurishga hissa qoʻshilgan. Ushbu tadqiqot natijasida bir qator patentlar olingan.

Asosiy mavzular

Kirish: Dissertatsiya mavzusining dolzarbligi va zarurati, jahon qurilish amaliyotida energiya-samarali qurilish materiallaridan, xususan gʻovakli beton va fibrobetonlardan foydalanishning ahamiyati, Oʻzbekistonda qurilish materiallari sanoatini rivojlantirishning innovatsion yoʻnalishlari va mamlakatimizning taraqqiyot strategiyasida belgilangan vazifalar tahlil qilingan. Prezident farmonlarining qurilish sanoatiga ta'siri va ularda belgilangan vazifalarni bajarishga qaratilgan chora-tadbirlar koʻrib chiqilgan.
Tadqiqotning respublika fan va texnologiyalari rivojlanishining asosiy ustuvor yoʻnalishlariga mosligi: Mazkur tadqiqot respublika fan va texnologiyalar rivojlanishining II. «Energetika, energiya- va resurstejamkorlik» ustivor yoʻnalishiga muvofiq bajarilganligi ta'kidlangan.
Muammoning oʻrganilganlik darajasi: Yuqori samarali issiqlik izolyatsiyalovchi tsementli sergʻovak va mayda donador betonlarning tarkiblari va texnologiyasini ishlab chiqish boʻyicha chet el va mahalliy olimlarning tadqiqotlari tahlil qilingan. Tadqiqotda ilgari oʻrganilmagan va dolzarb boʻlgan masalalar koʻrsatilgan.
Tadqiqotning maqsadi: Ekspluatatsion xossalari yaxshilangan modifikatsiyalangan noavtoklav koʻpikbeton hamda mayda donador betonning tarkibi va texnologiyasini kimyoviy va yupqa-dispersli mineral qoʻshimchalarni hamda ularni olishning yangi texnologik usullarini qoʻllash asosida ishlab chiqishdan iboratligi qayd etilgan.
Tadqiqotning vazifalari: Kimyoviy va yupqa-dispersli mineral qo'shimchalar qo'shilgan modifikatsiyalangan noavtoklav koʻpikbeton va mayda donador betonning tarkibi va ishlab chiqarish usullarini tahlil qilish, ularning strukturasini tadqiqot qilish, modifikatsiyalash usullarini ishlab chiqish, koʻpikbeton buyumlarini ishlab chiqarishning yangi usulini tadqiqot qilish va ishlab chiqish kabi vazifalar belgilangan.
Tadqiqotning ob'ekti va predmeti: Tadqiqot ob'ekti sifatida modifikatsiyalangan noavtoklav koʻpikbeton va mayda donador betonning tarkibi va ishlab chiqarish texnologiyasi, predmeti esa ekspluatatsion xususiyatlarini oshirish maqsadida ularning tarkibi va ishlab chiqarish texnologiyasini takomillashtirish qabul qilingan.
Tadqiqot usullari: Tadqiqotlarda zamonaviy fizik-mexanik va ekspluatatsion xossalarni aniqlash usullari, matematik modellashtirish, korrelatsion-regression tahlil, statistik usullar qoʻllanilgan.
Tadqiqotning ilmiy yangiligi: Ilk bor shlak-ishqorli, sementli va bazalt tolali bog'lovchilar asosidagi koʻpikbeton va mayda donador betonning yangi tarkiblari va ishlab chiqarish usullari ishlab chiqilganligi, ularning ilmiy yangiligi patentlar bilan tasdiqlanganligi qayd etilgan.
Tadqiqotning amaliy natijalari: Ekspluatatsion xossalari yaxshilangan koʻpikbeton qorishmalari va mayda donador betonning oddiy markali SEM va boshqa bog'lovchilar asosidagi optimal tarkiblari va olish usullari ishlab chiqilganligi, ularning amaliy natijalari korxonalarda joriy etilganligi va iqtisodiy samaradorligi hisoblanib chiqilganligi ta'kidlangan.
Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi: Olingan natijalar asosida ishlab chiqilgan texnologiyalar «EVRO BETON», «TEMIR BETON», «NO'KIS TEMIR BETON BUYUMLARI ZAVODI» MChJ va «TAQIYATAS TEMIR BETON» MChJ korxonalarida joriy etilganligi va ulardan olingan iqtisodiy samaradorlik haqida ma'lumot berilgan.
Tadqiqot natijalarining aprobatsiyasi va e'lon qilinishi: Dissertatsiya natijalari 2 ta xalqaro va 1 ta respublika ilmiy-amaliy hamda ilmiy-texnikaviy anjumanlarda muhokama qilingan va 28 ta ilmiy ishda chop etilgan. Shuningdek, 5 ta patent va 2 ta guvohnoma olingan.
Xulosa: Olingan natijalar asosida shakllantirilgan xulosalar, jumladan, ilk bor koʻpikbeton qorishmasi ishlab chiqilganligi, noavtoklav koʻpikbetondan buyum ishlab chiqarish usuli ishlab chiqilganligi va mayda donador beton tarkibi ishlab chiqilganligi, ushbu ishlanmalar asosida patentlar olinganligi, dasturiy mahsulotlar ishlab chiqilganligi va korxonalarda joriy etilganligi hamda iqtisodiy samaradorlik aniqlanganligi qayd etilgan.