Ingliz va o‘zbek tillarida xushmuomalalik kategoriyasining aksiolingvistik tahlili
Ushbu dissertatsiya ingliz va o'zbek tillaridagi xushmuomalalik kategoriyasining aksiolingvistik tahliliga bag'ishlangan. Tadqiqotda ushbu kategoriyaning lingvistik va madaniy jihatlari, ya'ni xushmuomalalikning tarixiy rivojlanishi, uslubiy xususiyatlari, turli madaniyatlardagi aks etishi, shuningdek, xushmuomalalikni ifodalovchi vositalarning lingvistik tadqiqi asosida tahlil qilinadi. Ingliz va o'zbek tillaridagi badiiy matnlarda xushmuomalalikni ifodalovchi leksik birliklarning aksiolingvistik va pragmatik jihatdan qiyosiy tahlili amalga oshirilgan. Tadqiqot natijalari ta'lim jarayonida, xususan, chet tillarni o'qitishda samarali foydalanish mumkinligi ko'rsatib berilgan.
Asosiy mavzular
- Kirish: Dissertatsiya mavzusining dolzarbligi, dunyo tilshunosligidagi o'rni, O'zbekistonda chet tillarni o'rganish tizimining takomillashtirilishi, tadqiqotning ilmiy yangiligi va amaliy ahamiyati, obyekti va predmeti, tadqiqot usullari, maqsad va vazifalari haqida ma'lumot berilgan.
- I bob. Xushmuomalalik kategoriyasining lingvistik tadqiqot obyekti sifatida o'rganilishi: Ushbu bobda xushmuomalalik va xushmuomalalik kategoriyasi tushunchalari, ularning lug'aviy va ilmiy talqinlari, shuningdek, xushmuomalalikni o'rganishning tarixiy davrlari (klassik, postmodern, sotsiologik yondashuvlar) va aksiologiya bilan bog'liqligi tahlil qilingan.
- II bob. Ingliz va o'zbek tillari xushmuomalalik kategoriyasining aksiolingvistik baholash tasnifi: Ikkinchi bobda xushmuomalalik kategoriyasini aksiolingvistik baholashda maksimalar reprezentatsiyasi, ularning ijobiy va salbiy baholanishi hamda nutqiy strategiyalar tahlil qilingan. Xususan, ingliz va o'zbek tillaridagi tabrik nutqlarida qo'llaniladigan vositalar va ularning aksiolingvistik xususiyatlari ko'rib chiqilgan.
- III bob. Ingliz va o'zbek adabiyotida xushmuomalalik kategoriyasini ifodalovchi lisoniy vositalarning aksiolingvistik-chog'ishtirma tahlili: Uchinchi bobda ingliz va o'zbek adabiyotlari namunalari asosida xushmuomalalikni ifodalovchi lisoniy vositalarning aksiolingvistik xususiyatlari, jumladan, J. Leechning politeness maksimlariga tayanib, tahlil qilingan. Jumladan, J. Leechning 6 ta maksimasi ingliz va o'zbek adabiy tillarida tahlil etilgan.
- Xulosa: Tadqiqot natijalariga ko'ra, ingliz va o'zbek tillarida xushmuomalalik kategoriyasining aksiolingvistik xususiyatlari o'ziga xosligini va ularning madaniy qadriyatlar bilan bog'liqligini ko'rsatuvchi xulosalar berilgan. Tadqiqotning ilmiy va amaliy ahamiyati ta'kidlanib, natijalarining ta'lim jarayonida qo'llanilishi bo'yicha tavsiyalar berilgan.