Бўз тупроқлар минтақаси шароитида органик модданинг шаклланиши, физик-кимёвий хоссаларига табиий ва антропоген омилларнинг таъсири (Тошкент воҳаси мисолида)
Ushbu avtoreferat Karimov Xaitoli Xursanovich tomonidan tayyorlangan falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi bo'lib, uning asosiy maqsadi Toшкент воҳаси бўз тупроқлари шароитида органик модданинг шаклланиши, гумусли ҳолати, ҳамда физик-кимёвий хоссаларига табиий ва антропоген омилларнинг таъсирини ўрганишдан иборат. Tadqiqotda тупроқнинг кимёвий, физик, физик-кимёвий хоссалари, гумуснинг фракцион-гуруҳий таркиби, гумус миқдори, гумусли ҳолати, ўсимликлар формацияси, органик модда, тупроқ унумдорлиги, гумус миқдори ва захираси картограммалари ўрганилган. Tadqiqotning natijalari respublikamizda тупроқ унумдорлигини ошириш, органик моддаларнинг ролини аниқлаш ва илмий асосланган агротехнологияларни ишлаб чиқишга қаратилган.
Asosiy mavzular
- Tadqiqot mavzusining dolzarbligi va zarurati: Bugungi kunda tuproqlar degradatsiyasining global muammosi sharoitida bo'z tuproqlar mintaqasi tuproqlarida organik modda shakllanishini, gumus holatini va fizik-kimyoviy xossalariga tabiy va antropogen omillarning ta'sirini o'rganish, tuproq unumdorligini oshirishga qaratilgan ilmiy-amaliy tadqiqotlar zarur.
- Tadqiqot obyekti va predmeti: Tadqiqot obyekti sifatida Toшкент воҳаси бўз тупроқлари минтақасида тарқалган қўриқ, лалми ва суғориладиган тўқ тусли ва типик бўз тупроқлар ҳисобланади. Tadqiqot predmeti esa тупроқларнинг умумий кимёвий, физик, физик-kimyoviy, agrokimyoviy xossalari, gumusning fraktsion-guruhli tarkibi, gumus miqdori, gumusli holati, o'simliklar formasi, organik modda, tuproq unumdorligi, gumus miqdori va zaxirasi kartogrammalari hisoblanadi.
- Tadqiqot usullari: Tadqiqot usullari sifatida genetik-geografik, litologik-geomorfologik, kimyoviy-analitik va profil usullari qo'llanilgan. Gumusning fraktsion-guruhli tarkibi, gumusli holati va boshqa xossalarini aniqlash uchun umumiy qabul qilingan standart usullar ishlatilgan.
- Tadqiqot natijalari va ilmiy yangiligi: Tadqiqot natijalari bo'yicha aniqlangan ilmiy yangiliklar jumlasiga to'q va tipik bo'z tuproqlarda organik modda hosil bo'lishi va uning xossalariiga tabiiy va antropogen omillarning ta'sirini aniqlash, gumus miqdori va zaxirasi kartogrammalarini tuzish, O'zbekiston Respublikasi qishloq xo'jaligi uchun yangi agrotexnik tadbirlarni ishlab chiqish kiradi.
- Tadqiqotning amaliy ahamiyati va joriy etilishi: Tadqiqot natijalari asosida ishlab chiqilgan tavsiyalar va agrotexnik tadbirlar fermer xo'jaliklarida joriy etilgan va tuproq unumdorligini oshirish, hosildorlikni ko'paytirishga yordam bergan. Jumladan, biohumus va biogas texnologiyasi chiqindilari, go'ng kabi organik o'g'itlardan foydalanish tavsiya etilgan.