Talaba yoshlami kasbiy-huquqiy kompetensiyalarini rivojlantirish metodikasini takomillashtirish (Tabiiy tolalarni dastlabki ishlash texnologiyasi (paxta) ta’lim yo‘nalishi misolida

Ushbu dissertatsiya avtoreferati talaba yoshlarning kasbiy-huquqiy kompetensiyalarini rivojlantirish metodikasini takomillashtirishga bag'ishlangan. Tadqiqotda ta'lim tizimini rivojlantirish, xususan, kasbiy-huquqiy tayyorgarlikni oshirishning dolzarbligi, mavjud muammolar va ularning yechimlari ko'rib chiqilgan. Tadqiqotda tabiiy tolalarni dastlabki ishlash texnologiyasi (paxta) ta'lim yo'nalishi misolida talabalarning kasbiy-huquqiy kompetensiyalarini rivojlantirishning nazariy-metodik asoslari va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari asosida talaba yoshlarning kasbiy-huquqiy kompetensiyalarini oshirish bo'yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Asosiy mavzular

Kirish: Dissertatsiya mavzusining dolzarbligi, zarurati, tadqiqotning respublika fan va texnologiyalari rivojlanishining asosiy ustuvor yo'nalishlariga muvofiqligi, tadqiq etilayotgan muammoning o'rganilganlik darajasi, maqsad va vazifalari, ob'ekti, predmeti, usullari, ilmiy yangiligi, amaliy natijalari, tadqiqot natijalarining ishonchliligi va ilmiy-amaliy ahamiyati asoslangan.
Talaba-yoshlarning kasbiy-huquqiy kompetensiyalarini rivojlantirishning ilmiy-nazariy asoslari: Talaba-yoshlarning kasbiy-huquqiy kompetensiyalarini rivojlantirish pedagogik muammosi va joriy holati, Oʻzbekistonda yoshlar huquqiy kompetensiyalarini oshirishning tarixiy-ma'rifiy negizlari, fuqarolik jamiyatini barpo etishda yoshlar kasbiy-huquqiy kompetensiyalarini oshirishning ilmiy-nazariy asoslari va kasbiy-huquqiy kompetensiyalarini rivojlantirishning deontologik negizlari va tabiiy tolalarni dastlabki ishlash texnologiyasi (paxta) ta'lim yoʻnalishi talablarining kasbiy-huquqiy kompetensiyalarining mavjud holati va ularning oshirish boʻyicha ilmiy jihatdan tahlil qilinib, kasbiy-huquqiy kompetensiyalarini ijtimoiy-siyosiy asosi sifatida roli va oʻrni ochib berilgan.
Talaba-yoshlarning kasbiy-huquqiy kompetensiyalarini rivojlantirish metodikasi: Texnika oliy ta'lim muassasalari talabalarning kasbiy-huquqiy kompetensiyalarini rivojlantirishning nazariy-uslubiy muammolarini va kasbiy-huquqiy kompetensiyalarini rivojlantirishga zamonaviy talablarning tahlili, bu sohada kasbiy-huquqiy kompetensiyalari rivojlanishiga ta'sir etuvchi bir qator asosiy omillarni ajratib tahlil qilish imkoniyatini ochib berdi. Jumladan, dars davomida talabalarning oʻquv jarayoni subyekti sifatida shakllanishlarini ta'minlash; talaba shaxsiga yo'naltirilgan oʻzaro munosabat vaziyatini vujudga keltirish; talabalarning kasbiy-huquqiy kompetensiyalarini faollashtirishda fanlar integratsiyasini ta'minlash; talabalarning kasbiy-huquqiy kompetensiyalarini rivojlantirish maqsadida, ularni qiziqarli vaziyatlarga jalb etish kabilar. Shuningdek, etnopedagogik omillardan foydalanish sifatida indikativ (vositachi) modellardan foydalanish muhim bo'lib hisoblanadi.
Talaba-yoshlarning kasbiy-huquqiy kompetensiyalarini rivojlantirish bo'yicha tajriba-sinov ishlari samaradorligi: Talaba-yoshlarning kasbiy-huquqiy kompetensiyalarini rivojlantirish boʻyicha o'tkazilgan tajriba-sinov ishlari va Tajriba-sinov ishlarining matematik-statistik tahlili va samaradorligi natijalari tahlil qilinadi. Tadqiqot dasturi uch bosqichda ta'minlandi: I bosqichda diagnostik suhbat, bevosita kuzatish, anketa so'rovnomasi, test sinovi, oʻzini oʻzi baholashdan foydalanildi. II bosqichda talaba-yoshlarning kasbiy-huquqiy kompetensiyalarini rivojlantirish darajasini ko'rsatuvchi mezonlar saralandi va tajriba mashg'ulotlarida qo'llaniladigan metodlar tizimlashtirildi. III bosqichda talaba-yoshlarning kasbiy-huquqiy kompetensiyalarini rivojlantirish tajribaviy metodikasi. Ushbu bosqichda talabalar quyidagi tashkiliy-pedagogik shart-sharoitlarda tahsil olishdi: suhbatlar, mini-ma'ruzalar, diskussiyalar jarayonida talaba-yoshlarning kasbiy-huquqiy kompetensiyalari rivojlantirildi; ochiq ishchan va shaxslararo muomala yordamida mashg'ulotlar ishtirokchilari oʻrtasida erkin, majbur etilmagan ijodiy muhit va ochiq, bir-biriga ishonchli boʻlgan muloqot muhiti yaratildi.
Xulosa va tavsiyalar: Tadqiqot natijalari bo'yicha xulosalar va kelgusida amalga oshirilishi lozim bo'lgan ilmiy-metodik tavsiyalar keltirilgan. Jumladan, zamonaviy ta'lim texnologiyalarini qo'llash, o'quv jarayonini takomillashtirish va talaba-yoshlarning kasbiy-huquqiy kompetensiyalarini rivojlantirishga qaratilgan tizimli ishlar olib borish zarurligi ta'kidlangan.