Shahar turar-joy hududlaridagi binolardan yo‘qotiladigan issiqlik energiyasini tejash usullarini takomillashtirish

Ushbu dissertatsiya Toshkent shahar turar-joy hududlaridagi binolardan yoʻqotiladigan issiqlik energiyasini tejash usullarini takomillashtirishga bag'ishlangan bo'lib, unda shaharlar va binolarning energiya samaradorligini oshirish, issiqlik yo'qotilishini kamaytirish, energiya auditini o'tkazish va monitoring tizimini yaratish kabi masalalar chuqur o'rganilgan. Tadqiqotda energiya tejamkor konstruktiv yechimlarni tanlash va joriy etish bo'yicha takliflar berilgan.

Asosiy mavzular

Dissertatsiya mavzusining dolzarbligi va zarurati: Jahon miqyosida energiya resurslariga talabning ortishi va iqlim o'zgarishi sharoitida binolarning energiya samaradorligini oshirish, issiqlikni tejash va undan oqilona foydalanish dolzarb vazifa hisoblanadi. O'zbekistonning taraqqiyot strategiyasi doirasida ham energiya tejamkor texnologiyalarni joriy etishga alohida e'tibor qaratilmoqda.
Tadqiqotning Respublika fan va texnologiyalari rivojlanishining ustuvor yoʻnalishlariga mosligi: Tadqiqot ishi O'zbekiston Respublikasi fan va texnologiyalari rivojlanishining energetika, energiya va resurs tejamkorligi ustuvor yo'nalishiga mos ravishda bajarilgan.
Muammoning oʻrganilganlik darajasi: Olimlar binolarning energiya samaradorligini ta'minlash, ularni pasportlashtirish, energiya auditdan o'tkazish va sertifikatlash kabi masalalar bo'yicha ilmiy tadqiqotlar olib borishgan. Xorijiy va MDH olimlarining ushbu sohadagi ishlari hamda O'zbekistonda mustaqillik yillarida amalga oshirilgan ishlar va yangiliklar keltirilgan.
Tadqiqotning maqsadi va vazifalari: Maqsadi: shahar turar-joy massivlaridagi binolarning issiqlik energiyasini nazariy va eksperimental tadqiq etish hamda energiya sarfini qisqartirish orqali CO2 ni kamaytirish. Vazifalari: shaharsozlik normalarini tanqidiy oʻrganish, koʻp kvartirali uylarning issiqlik energiya sarfini tadqiq etish, takliflar ishlab chiqish va monitoring tizimini ishlab chiqish.
Tadqiqot ob'ekti va predmeti: Ob'ekt: Toshkent shahridagi turar-joy binolari. Predmeti: binolardan yoʻqotilayotgan issiqlik energiyasini tejash hamda CO2 ni kamaytirish.
Tadqiqot usullari: Issiqlik oqimi miqdorini va issiqlik himoyasi darajalarini aniqlash, issiqlik energiyasini tejash, quyosh panellarini qoʻllash, vizual, diagnostik va eksperimental texnik usullardan foydalanilgan.
Tadqiqotning ilmiy yangiligi: Shaharsozlik normalari va qoidalarining issiqlik himoyasi darajalarini birlashtirib, yagona talablarga keltirilgan holda takomillashtirilganligi; ko'p kvartirali uylarning issiqlik energiyasi sarfini eksperimental usulda real vaqt rejimidagi gistogrammalar yordamida aniqlash orqali konstruktiv elementlardan yo'qotilayotgan issiqlik miqdori hamda optimal issiqlik himoyasi tanlanganligi; normativ koʻrsatkichlarni qayta belgilash orqali issiqlik sarfini 40% ga qisqartirishga erishish mumkinligi aniqlanganligi; energiya samaradorlik pasportidagi koʻrsatkichlarni takomillashtirib, monitoring tizimini ishlab chiqilganligi.
Tadqiqotning amaliy natijalari: Toshkent shahri koʻp kvartirali uylarning amaldagi issiqlik energiyasi sarfi aniqlangan, tabiiy gaz sarfini qiqartirish boʻyicha iqtisodiy tahlillar qilingan. Uchtepa tumanida ajratilayotgan issiqxona gazlari miqdori aniqlangan. Shaharsozlik normalari va qoidalaridagi issiqlik himoyasi darajasini takomillashtirish boʻyicha takliflar ishlab chiqilgan. Iqtisod qilingan energiya miqdori hisobiga samardor chora-tadbirlarga sarflangan pul mablagʻlarini oʻzini oqlash imkoniyati va muddatlari aniqlangan.
Tadqiqot natijalarining ishonchliligi: Tadqiqot natijalarining ishonchliligi hisobiy va eksperimental natijalarning oʻzaro mos kelishi bilan izohlanadi.
Tadqiqot natijalarining ilmiy va amaliy ahamiyati: Ilmiy ahamiyati: shaharsozlik normalari va qoidalaridagi bino konstruksiyalarining issiqlik himoyasi darajalaridagi oʻzaro bog'liqliklarini korrelyatsiyalash natijasida optimal issiqlik himoyasi darajasi aniqlanishi. Amaliy ahamiyati: binolarning joylashuviga koʻra fasad qismidan yoʻqotiladigan issiqlik energiyasi sarfi miqdori aniqlanishi va issiqxona gazlarini qisqartirishga erishilganligi.
Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi: Toshkent shahri koʻp kvartirali uylarning issiqlik energiyasi sarfini tejash boʻyicha olingan ilmiy natijalar asosida takliflar SHNQ 2.03.15-22 «Energiya tejamkor devorbop toʻsuvchi konstruksiyalar» boʻyicha shaharsozlik normalari va qoidalarini takomillashtirishda foydalanilgan.
Tadqiqot natijalarining aprobatsiyasi: Dissertatsiya natijalari 2 ta xalqaro va 3 ta respublika ilmiy-texnik anjumanlarida ma'ruza qilingan va muhokamadan oʻtgan.
Tadqiqot natijalarining e'lon qilinganligi: Dissertatsiya mavzusi boʻyicha jami 11 ta ilmiy ish chop etilgan, jumladan 4 ta maqola ilmiy nashrlarda, 1 ta xorijiy monografiya chop etilgan.
Dissertatsiyaning tuzilishi va hajmi: Dissertatsiya kirish qismi, uchta bob, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar va ilovalardan iborat. Umumiy hajmi 120 betdan iborat.