Мақбаралар меъморлиги ва уларнинг типологик ечимлари
Ushbu dissertatsiya avtoreferati Oʻzbekiston hududidagi va qoʻshni mamlakatlardagi maqbaralar meʼmorchiligi va ularning rivojlanish bosqichlarini, turli davrlardagi tipologik va kompozitsiyaviy yechimlarini ilmiy tadqiq etadi. Tadqiqotda maqbaralar arxitekturasi, ularning shakllanishi, davrlar boʻyicha oʻzgarishlari, mintaqaviy xususiyatlari, turli xil kompozitsiyaviy va konstruktiv yechimlari, bezaklari, xonalarning joylanishi, jumladan, zihorotxona, gʻurxona, chilxona kabi elementlar oʻrganilgan. Tadqiqotda shuningdek, X-XI asrlardan boshlab yuzaga kelgan burilishlar, Temuriylar davridagi ulugʻvorlik va nafislik, keyingi davrlarda soddalashuv kabi tendensiyalar koʻrsatib berilgan. Maqbaralarning bir va koʻp kamerali turlari, ularning qutbiy va markaziy kompozitsiyalari, shuningdek, turli davrlarda qoʻllanilgan gumbazlar va peshtoqlar tahlil qilingan. Tadqiqotda maqbaralar arxitekturasini oʻrganishda zamonaviy ilmiy-tadqiqot usullaridan foydalanilgan va olingan natijalar amaliyotga tatbiq etishga oid takliflar berilgan.
Asosiy mavzular
- Maqbaralar meʼmorchiligining rivojlanishi va tipologiyasi: Qadimgi davrlarda dafn inshootlarining paydo boʻlishi (ked, dahma, navs), islomdan keyin maqbaralar qurilishining boshlanishi, ularning dastlabki va keyingi davrlardagi kompozitsiyaviy va tipologik yechimlari, xonalarning joylanishi (ziyoratxona, gʻurxona, chilxona), gumbazlar va peshtoqlar rivojlanishi, bezak turlari, shuningdek, oʻzgarishlar va soddalashuv tendensiyalari tahlil qilingan.
- Oʻzbekiston va qoʻshni davlatlar hududidagi maqbaralar arxitekturasi: Oʻzbekistonning turli hududlari (Qoraqalpogʻiston, Xorazm, Buxoro, Navoiy, Toshkent, Samarqand, Fargʻona, Qashqadaryo, Sirdaryo) va qoʻshni davlatlar (Turkmaniston, Qozogʻiston)dagi maqbaralar arxitekturasining oʻziga xos xususiyatlari, tipologiyasi, davriy oʻzgarishlari, materiallardan foydalanishi va bezak uslublari oʻrganilgan.
- Maqbaralar meʼmorchiligi va tipologiyasining oʻziga xos jihatlari: Tadqiqotda maqbaralarning bir kamerali va koʻp kamerali turlari, ularning markaziy, portalli-gumbazli, chilxona-qoʻshma, boʻylama oʻqli, koʻndalang oʻqli, xochsimon, ansamblli kompozitsiyalari, shuningdek, turli davrlarda qoʻllanilgan konstruktiv usullar va bezak elementlarining oʻziga xos jihatlari tahlil qilingan.