Масжидлар архитектураси ва уларнинг типологик ечимлари: анъана ва замонавийлик (Тошкент шаҳри мисолида)

Ushbu dissertatsiya avtoreferati O‘zbekistonning poytaxti Toshkent shahridagi masjidlarning arxitekturasi, ularning rivojlanish bosqichlari va zamonaviy yechimlari, an'analari hamda yangicha uslublarning uyg'unligini tadqiq etadi. Tadqiqotda tarixiy va hozirgi zamon masjidlarining reja tuzilishi, kompozitsion yechimlari, minoralari, gumbazlari hamda uslubiy xususiyatlari atroflicha tahlil qilingan. Toshkent masjidlarining turli davrlarda shakllanishi, rivojlanishi va ular orasidagi tipologik farqlar, shuningdek, ularning milliy me'morchilik an'analariga hamda zamonaviy tendensiyalarga qanchalik moslashgani atroflicha yoritilgan. Tadqiqotda O‘zbekiston Respublikasi qonunlari va me'yoriy-huquqiy hujjatlar asosida masjidlar me'morchiligini muhofaza qilish va rivojlantirish masalalariga ham e'tibor qaratilgan. Tadqiqot yakunida Toshkent masjidlari arxitekturasini yanada takomillashtirish bo'yicha ilmiy va amaliy tavsiyalar berilgan.

Asosiy mavzular

• Toshkent masjidlarining arxitekturaviy-rejaviy va kompozitsion yechimlari: Ushbu mavzu doirasida Toshkentdagi tarixiy va zamonaviy masjidlarning me'moriy-rejaviy tuzilishi, kompozitsion yechimlari, jumladan, xonaqo, ayvon, minora, gumbaz kabi asosiy elementlarning xususiyatlari tahlil qilingan. Xususan, turli davrlarda masjidlarning joylashuvi, hajmi, tuzilishi va materiallaridan foydalanish uslublari, shuningdek, an'anaviy va zamonaviy uslublarning uyg'unligi o'rganilgan.
• Toshkent masjidlarining tipologik xususiyatlari: Tadqiqotda masjidlarning tipologik tasnifi, jumladan, ular guzar (mahalla), juma (jome) va namozgoh masjidlariga bo'linishi, shuningdek, me'moriy-rejaviy kompozitsiyasiga qarab "chortoq", bir ustunli, ko'p ustunli, ayvonli va hovlili masjidlarga ajratilishi atroflicha ko'rib chiqilgan. Turli davrlarda qurilgan masjidlarning uslubiy o'ziga xosliklari ham tahlil qilingan.
• Zamonaviy masjidlar arxitekturasidagi yangi tendensiyalar va an'analarning uyg'unligi: Mavzu doirasida zamonaviy masjidlar qurilishida "hi-tech" uslubi, yangi materiallardan foydalanish, an'anaviy shakllarning (minora, gumbaz, peshtoq) zamonaviy uslubda talqin qilinishi, shuningdek, ularning milliy me'morchilikka uyg'unligi masalalari tahlil qilingan. Ayniqsa, Toshkent shahridagi ayrim zamonaviy masjidlarning arxitekturasi misolida bu tendensiyalar yoritilgan.
• Toshkent masjidlari me'moriy-tarixiy rivojlanishi va muhofazasi: Ushbu mavzu doirasida Toshkent masjidlarining IX-XXI asrlardagi tarixiy rivojlanish bosqichlari, ularning qurilish davrlari, ta'mirlanishi va rekonstruksiya qilinishi masalalari ko'rib chiqilgan. Shuningdek, O'zbekiston Respublikasi tomonidan madaniy meros sifatida muhofaza qilinayotgan masjidlar hamda ularni saqlash va kelajak avlodlarga yetkazishning ahamiyati ta'kidlangan.