O’zbek vaingliz tillarida “yolgizlik” va “huron” konseptining lingvokulturologik xususiyatlari
Ushbu avtoreferat Sobirjonova Muxlisa Sobirjonovnaning "Oʻzbek va Ingliz Tillarida "Yolg'izlik" va "Hijron" Konseptining Lingvokulturologik Xususiyatlari" mavzusidagi falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi asosida tayyorlangan. Tadqiqotda "yolg'izlik" va "hijron" konseptlarining lingvokulturologik xususiyatlari oʻzbek va ingliz tillarida qiyosiy tahlil qilinadi. Ilmiy ishning maqsadi ushbu konseptlarning milliy-madaniy kontekstda qanday ifodalanishini ochib berishdan iborat. Asosiy e'tibor ushbu tushunchalarning til, madaniyat va inson tafakkuridagi oʻrni, ularning semantik va pragmatik jihatlari hamda badiiy matnlar va paremiyalar orqali ifodalanishiga qaratilgan. Tadqiqotning natijalari oʻzbek va ingliz tillaridagi ushbu konseptlarning lingvokulturologik modellari, yadro va periferik maydonlari, shuningdek, ularning madaniyatlararo aloqalardagi roli haqida yangi xulosalar beradi.
Asosiy mavzular
- Tadqiqotning dolzarbligi va zarurati: Jahon tilshunosligi va tarjimashunosligida kognitiv lingvistika, lingvokulturologiya va konseptologiya rivojlanmoqda. "Yolg'izlik" va "hijron" kabi hissiy-konseptual birliklarning milliy madaniyat, mentalitet va qadriyatlar bilan bog'liq tushunchalar sifatida oʻrganilishi dolzarb hisoblanadi.
- Tadqiqotning maqsadi va vazifalari: Maqsadi – oʻzbek va ingliz tillarida "yolg'izlik" va "hijron" konseptlarining lingvokulturologik xususiyatlarini aniqlash, ularning milliy-madaniy kontekstda qanday ifodalanishini qiyosiy tahlil asosida ochib berish. Vazifalari – lingvokulturologik birliklarning voqelanishini oʻrganish, "yolg'izlik" va "hijron" konseptlariga oid leksik birliklarni tahlil qilish, ularning oʻxshash va nooʻxshash jihatlarini aniqlash.
- Tadqiqot obyekti va predmeti: Obyekti – oʻzbek va ingliz tillaridagi badiiy matnlar, paremiyalar (maqollar, aforizmlar). Predmeti – "yolg'izlik" va "hijron" konseptlarining lingvomadaniy xususiyatlari, ularning ifodalanish vositalari va madaniy-konnotativ xususiyatlari.
- Tadqiqotning ilmiy yangiligi va amaliy ahamiyati: Ilmiy yangiligi – "yolg'izlik" va "hijron" konseptlari ilk bor lingvokulturologik yondashuv asosida tahlil qilinib, konseptosfera modeli doirasida aniqlangan. Amaliy ahamiyati – ushbu konseptlarni ifodalovchi leksik birliklarning tasnifi, lug'atshunoslik va tarjima amaliyoti uchun manba shaklida taklif etilgan.
- Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi va aprobatsiyasi: Natijalar amaliy loyihalar, elektron lug'atlar yaratishda qoʻllanilgan. Tadqiqot natijalari 4 ta ilmiy-amaliy anjumanda muhokama qilingan.
- Xulosa qismining asosiy yo'nalishlari: Lingvokulturologik tadqiqotlar til va madaniyatning oʻzaro aloqasini oʻrganadi. "Yolg'izlik" va "hijron" konseptlari oʻzbek va ingliz tillarida turlicha ifodalanadi hamda ularning madaniy va psixologik jihatlari tahlil qilinadi.