G‘o‘zaning Karpas.Raf. kenja turkumi yovvoyi va madaniy vakillarining o‘zaro filogeniyasi asosida genetik-seleksiyaviy potensialidan foydalanish

Ushbu dissertatsiya avtoreferati Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasida roʻyxatga olingan boʻlib, unda paxtaning genetikasi, filogeniyasi va seleksiyasi boʻyicha tadqiqotlar keltirilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi Karpas. Raf. kenja turkumiga mansub tetraploid gʻoʻza turlarining oʻzaro molekulyar filogenetik munosabatlarini hamda ularning duragaylarida qimmatli-xoʻjalik belgilarining irsiylanish xususiyatlarini aniqlashdan iborat. Dissertatsiyada turli xil usullar, jumladan molekulyar-genetik va sitogenetik usullar qoʻllanilgan. Tadqiqot natijasida yangi genotiplar va duragay liniyalar aniqlanib, ularning amaliyotga tatbiq etilishi boʻyicha tavsiyalar berilgan.

Asosiy mavzular

• Gʻoʻza genetikasi va filogeniyasi: Tadqiqotning birinchi qismida G.hirsutum va G.mustelinum turlari oʻrtasidagi filogenetik munosabatlar, ularning evolyutsiyasi va klassifikatsiyasi haqida maʼlumot berilgan. Molekulyar-genetik tadqiqotlar asosida yangi filogenetik shajara tuzilgan.
• Turlararo duragaylash va irsiylanish: Dissertatsiyada turli G.hirsutum va G.mustelinum turlarining oʻzaro duragaylash natijalari, F1 va F2 avlodlarida qimmatli-xoʻjalik belgilarning irsiylanishi va oʻzgaruvchanligi tahlil qilingan. Tola uzunligi, chiqimi, paxta sifati kabi belgilarga oid maʼlumotlar keltirilgan.
• Molekulyar-genetik va bioinformatik usullar: Tadqiqotda SSR markerlari yordamida molekulyar-genetik tahlillar oʻtkazilgan. Shuningdek, bioinformatik usullar yordamida genlar va oqsillar aniqlanib, ularning funksiyalari oʻrganilgan.
• Yangi liniyalar va navlar yaratish: Tadqiqot natijasida 12 ta oila aniqlanib, ularning qimmatli-xoʻjalik belgilari boʻyicha barqarorligi oʻrganilgan. Ushbu oilalardan istiqbolli tizmalar va navlar yaratish boʻyicha tavsiyalar berilgan. Xususan, T-39 liniyasi amaliyotga joriy etilgan.