Globallashuv sharoitida talabalarning ma'naviy-axloqiy tarbiyasi tizimini takomillashtirishda Mahmud az-Zamaxshariy ta'limotidan foydalanish ("Atvoq-uz-zahab fi-l mavoi'z va-l-xutab" asari misolida)
Ushbu avtoreferat O‘zbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya komissiyasi tomonidan tasdiqlangan falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi mavzusini ochib beradi. Doktorant Qurbonova Zebiniso Mamarajab qizi tomonidan "Global-lashuv sharoitida talabalarning ma'naviy-axloqiy tarbiyasi tizimini takomillashtirishda Mahmud az-Zamaxshariy ta'limotidan foydalanish ("Atvoq-uz-zahab fi-l mavoi’z va-l –xutab” asari misolida)" mavzusida tayyorlangan ushbu dissertatsiya, globallashuv jarayonida talabalarning ma'naviy-axloqiy tarbiyasini rivojlantirishning dolzarb masalalarini Mahmud az-Zamaxshariyning boy merosi asosida o‘rganishga qaratilgan. Tadqiqotda allomaning "Atvoq uz-zahab fi-l mavoi’z va-l –xutab" asari tahlil qilinib, undagi g'oyalardan foydalanish orqali talabalarda ma'naviy-axloqiy fazilatlarni shakllantirish boʻyicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Asosiy mavzular
- Dissertatsiya mavzusining dolzarbligi va zarurati: Hozirgi globallashuv sharoitida umuminsoniy va milliy qadriyatlar ruhida talabalarni tarbiyalash dolzarb masala ekanligi, Mahmud az-Zamaxshariyning taraqqiyparvar g'oyalarining ilmiy tahlili hamda ta'lim jarayonida ulardan foydalanish zarurati yoritilgan.
- Tadqiqotning ilmiy yangiligi: Mahmud az-Zamaxshariyning didaktik merosidan ta'lim jarayonida samarali foydalanish imkoniyatlari, uning hikmatlarining ta'lim-tarbiya jarayonidagi ahamiyati, ma'naviy-axloqiy va diniy qadriyatlar falsafasining gumanistik xususiyatlari hamda "Ma'naviy kuch" strategiyasini ishlab chiqish kabi jihatlar ilmiy yangilik sifatida ko'rsatilgan.
- Tadqiqotning amaliy natijalari: Mahmud az-Zamaxshariyning "Atvoq uz-zahab fi-l-mavoi'z va-l-xutab" asari asosida talabalarda ma'naviy-axloqiy fazilatlarni shakllantirishga qaratilgan pedagogik model takomillashtirilganligi, axloqiy ong, ijtimoiy mas'uliyatni shakllantirishga oid ilmiy-metodik tavsiyalar ishlab chiqilganligi va oʻquv-tarbiya jarayoniga alloma asarlaridagi hikmatlarni integratsiyalash orqali pedagogik imkoniyatlar takomillashtirilganligi keltirilgan.
- Umumiy xulosalar: Mahmud az-Zamaxshariyning ma'naviy-axloqiy g'oyalarining jamiyat hayotidagi axloqiy qadriyatlar, kishilar bilan muomala madaniyati, xulq-atvor va huquqiy madaniyatni yuksaltirishdagi ahamiyati, "Atvoq uz-zahab" asarining axloqiy poklik va ma'naviy yetuklikka da'vat qiluvchi muhim manba ekanligi, uning g'oyalaridan oliy ta'lim tizimida foydalanishning amaliyoti va imkoniyatlari, shuningdek, alloma merosining yosh avlod tarbiyasidagi oʻrni haqidagi xulosalar bayon etilgan.
- Tavsiyalar: Mahmud az-Zamaxshariyning ma'naviy-axloqiy g'oyalarini talabalarni tarbiyalash amaliyotiga joriy etish boʻyicha "Umumiy pedagogika", "Pedagogika nazariyasi va tarixi" kabi fanlarga oid darsliklarga alloma asarlaridan namunalar kiritish, vizual vositalar bilan ma'naviy muhitni ta'minlash, "Vaqtni samarasiz sarflash"ga qarshi tanlovlar tashkil etish, alloma tavalludining 950 yilligini keng targ'ib qilish hamda uning asarlaridagi hikmatlarni sharhlashga yordam beruvchi lug'atlar tayyorlash boʻyicha tavsiyalar berilgan.