Maktabgacha yoshdagi bolalarning konsentratsiya qobiliyatini shakllantirish metodikasi

Ushbu dissertatsiya avtoreferati Oʻzbekiston Respublikasi Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi tomonidan B2021.4.Phd/Ped2940 raqami bilan roʻyxatga olingan va Andijon davlat chet tillari institutida bajarilgan doktorlik dissertatsiyasiga bag'ishlangan. Asosiy maqsad maktabgacha yoshdagi bolalarning konsentratsiya qobiliyatini rivojlantirish metodikasini takomillashtirishdan iborat. Tadqiqotda maktabgacha yoshdagi bolalarda konsentratsiya qobiliyatini shakllantirish jarayoni, uning mazmuni, pedagogik shart-sharoitlari, didaktik aspektlari va integrativ texnologiyalari oʻrganilgan. Tadqiqot natijalariga koʻra, maktabgacha yoshdagi bolalarda konsentratsiya qobiliyatini rivojlantirishning ilmiy-nazariy asoslari aniqlangan, shuningdek, bu borada samarali metodik tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Asosiy mavzular

Tadqiqotning dolzarbligi va zarurati: Jahonda ijtimoiy hayotdagi muvaffaqiyatlarni ta'minlashda sifatli maktabgacha ta'lim tizimini rivojlantirish muhim investitsiya sifatida belgilanmoqda. Koʻplab davlatlarda bolalarda konsentratsiya qobiliyatini shakllantirish orqali ularni maktabga tayyorlashga doir amaliy loyihalar amalga oshirilmoqda. BMTning 2030-yilgacha Barqaror rivojlanish maqsadlari va YUNISEFning strategiyasi ilk yoshdanoq sifatli maktabgacha ta'lim bilan qamrovni oshirish hamda uni innovatsion yondashuvlar asosida takomillashtirishni taqozo etadi. Bu esa maktabgacha yoshdagi bolalarni maktabga tayyorlashda konsentratsiya qobiliyatini shakllantirishga alohida ahamiyat berishni taqozo qiladi.
Muammoning oʻrganilganlik darajasi: Mamlakatimizda maktabgacha yoshdagi bolalarda tafakkur, kognitiv faoliyat, diqqat, xotira rivojlanishiga doir koʻplab tadqiqotlar oʻtkazilgan boʻlsa-da, maktabgacha ta'lim tashkilotlari tarbiyachilarining kasbiy mahoratini oshirish, davlat va nodavlat maktabgacha ta'lim tashkilotlari tizimini takomillashtirishga doir ilmiy tadqiqot natijalari amaliyotga tatbiq etib borilmoqda. Shuningdek, maktabgacha ta'lim dasturlarini modernizatsiyalashda bolalarda konsentratsiya qobiliyatini shakllantirish va uning metodik ta'minotini takomillashtirish ilmiy-metodik muammo sifatida alohida ahamiyat kasb etmoqda. Biroq, amalga oshirilgan tadqiqotlarda maktabgacha yoshdagi bolalarga oid masalalar oʻrganilgan boʻlsada, maktabgacha yoshdagi bolalarning konsentratsiya qobiliyatini shakllantirish muammosi yetarli oʻrganilmaganligi aniqlandi.
Tadqiqotning maqsadi va vazifalari: Tadqiqotning maqsadi maktabgacha yoshdagi bolalarning konsentratsiya qobiliyatlarini shakllantirish metodikasini takomillashtirishdan iborat. Tadqiqotning vazifalari quyidagilardan iborat: maktabgacha ta'lim tashkilotlari tarbiyalanuvchilarining konsentratsiya qobiliyatini shakllantirishning pedagogik shart-sharoitlarini aniqlashtirish; konsentratsiya qobiliyatini maktabgacha yoshdagi bolalarda shakllantirishning didaktik jihatlarini asoslash; maktabgacha yoshdagi bolalarda konsentratsiya qobiliyatlarini shakllantirish modelini takomillashtirish; maktabgacha yoshdagi bolalarni maktabga tayyorlashda konsentratsiya qobiliyatini shakllantirishning metodik ta'minoti takomillashtirish.
Tadqiqotning ilmiy yangiligi: Maktabgacha yoshdagi bolalarda konsentratsiya qobiliyatini shakllanishiga salbiy ta'sir qiluvchi omillar (nosog'lom taomlar va kam harakatlilik, qiziqishning sustligi va dastlabki bilimlarning yetishmasligi, me'yordan ortiq ma'lumotlarning koʻpligi, uyquning me'yorda emasligi, murakkab topshiriqlarni bajarishda oʻziga ishonmaslik) aniqlandi; maktabgacha yoshdagi bolalardagi konsentratsiya qobiliyati turlari (selektiv, taqsimlangan, barqaror, oʻzgaruvchi, selektiv-taqsimlangan, moʻljallangan, tashqi, ichki, sensorik, kognitiv) aniqlandi va samarali tarkib toptirish modeli yaratildi; qiziqish, motivatsiya, atrof-muhit stimullari, emotsional holat, tizimli va odatiy faoliyat, oʻquv materiallari va faoliyatlar, ijtimoiy muloqot, mediaiste'mol, individual rivojlanish va yetuklik kabilar maktabgacha yoshdagi bolalarda konsentratsiya qobiliyatini rivojlanish bosqichlari sifatida dalillandi; bolalarda konsentratsiya qobiliyatini shakllantirishga yo'naltirilgan topshiriqlar (