Ўзбекистон иссиқ иқлим шароитларида овқат ҳазм қилиш тизими касалликлари профилактикасига тизимли ёндашув
Ushbu avtoreferat O'zbekistonning issiq iqlim sharoitlarida ovqat hazm qilish tizimi kasalliklarining oldini olishga qaratilgan tizimli yondashuvni o'rganadi. Tadqiqotda ushbu kasalliklarning tarqalishi, rivojlanishiga ta'sir etuvchi omillar, jumladan, ijtimoiy-gigenik va ovqatlanishga bog'liq omillar tahlil qilingan. Shuningdek, bemorlarning parhez ratsionini optimallashtirish bo'yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan va ularning samaradorligi isbotlangan. Tadqiqot natijalari amaliyotga joriy etish uchun tavsiyalar ishlab chiqishga asos bo'ladi.
Asosiy mavzular
- Ovqat hazm qilish tizimi kasalliklarining dolzarbligi va zamonaviy yondashuvlar: Dunyoda ovqat hazm qilish tizimi kasalliklarining o'lim va nogironlikka sabab bo'layotgan asosiy 10 ta kasalliklar guruhiga kirishi, ayniqsa, issiq iqlim mintaqalarida ularning ko'proq tarqalishi haqida ma'lumot beradi. JSST ma'lumotlariga asoslanib, bu kasalliklarning global sog'liqni saqlash tizimida eng tez o'sayotgan guruhlardan biri ekanligi ta'kidlanadi. Tadqiqotda issiq iqlim sharoitida gigienik-profilaktik yondashuvlarning muhimligi ko'rsatiladi.
- Tadqiqotning ilmiy yangiligi va amaliy ahamiyati: Ilk bor Surxondaryo viloyatida issiq iqlim sharoitida yashovchi aholi orasida ovqat hazm qilish tizimi kasalliklari dinamikasining yosh-jins jihatdan kompleks tahlili asosida hududiy va demografik xususiyatlari aniqlangan. Shuningdek, mintaqaning iqlimi uchun xarakterli tibbiy-ijtimoiy, gigienik, iqlimiy, geografik va hulq-atvor xavf omillarining yetakchi roli isbotlangan. Bemorlarning mavsumiy ovqatlanishini baholash asosida ozuqa moddalarining muvozanati aniqlanib, mahalliy oziq-ovqat mahsulotlari bilan boyitilgan ratsion ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari O'zbekistonning issiq iqlim sharoitida ovqat hazm qilish tizimi kasalliklari profilaktikasiga tizimli yondashuvni takomillashtirishga qaratilgan.
- Tadqiqot natijalarining umumiy xulosasi: Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatdiki, Surxondaryo viloyatida 2017-2024 yillarda aholi orasida ovqat hazm qilish tizimi kasalliklarining tarqalish dinamikasi to'lqinli xarakterga ega bo'lgan. Pandemiya davrida kasallanish kamaygan bo'lsa-da, keyinchalik faol dispanserizatsiya va skrininglar tufayli o'sish kuzatilgan. Kasallanishning ko'payishiga ovqatlanish madaniyatining yetishmasligi, tez tayyorlanadigan mahsulotlarni iste'mol qilish, noto'g'ri ovqatlanish tartibi va stress holatlari sabab bo'lgan. Tadqiqotda jinslar bo'yicha ham kasallanish farqlari aniqlangan va bemorlarning ovqatlanish ratsionini optimallashtirish bo'yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan.