Navo maqomida parda tizimining rivojlanish evolyutsiyasi
Ushbu avtoreferat "Navo" maqomining parda tizimining rivojlanish evolyutsiyasiga bag'ishlangan. Tadqiqotda O'zbek an'anaviy cholg'ularining, xususan ud va tanburning maqom ijrochiligidagi roli va ahamiyati, "Navo" maqomining nazariy va amaliy jihatlari, uning parda tizimidagi muammolari va ijro uslublari chuqur o'rganilgan. Shuningdek, "Shashmaqom"ning ilmiy-nazariy masalalari, Navo maqomining tanbur parda tizimidagi ifodasi tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari asosida maqom san'atining rivojlanishiga oid nazariy va amaliy xulosalar keltirilgan.
Asosiy mavzular
- Kirish: Dissertatsiya mavzusining dolzarbligi va zarurati, uning respublika fan va texnologiyalari rivojlanishining ustuvor yo'nalishlariga mosligi, muammoning o'rganilganlik darajasi, tadqiqotning maqsadi va vazifalari, obyekti va predmeti, ilmiy yangiligi va amaliy natijalari bayon etilgan.
- Tadqiqotning obyekti va predmeti: Tadqiqotning obyekti sifatida “Navo” maqomi tanlandi. Tadqiqotning predmetini lad-parda(musiqiy ohang) tizimi tashkil etadi.
- Tadqiqotning usullari va ilmiy yangiligi: Tadqiqotda tarixiy-nazariy, ijrochilik va madaniyatshunoslikka oid uslub bilan yahlit tahlil uslubi va fenomenologik usullaridan foydalanildi. Ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat: "Navo" maqomining ohang (parda, tovushqator) tizimida neytral intervallar mavjudligi, uning zamonaviy teng temperatsiya tizimidan farq qilishi va qadimiy Sharq musiqiy tizimiga mansubligi asoslab berilgan. Shuningdek, maqom musiqasi uchun oʻzbek tanburiga moslashtirilgan maxsus nota tizimi ishlab chiqilgan va boshqa maqomlardagi muammolar bilan qiyoslangan.
- Tadqiqotning amaliy natijalari: Oʻzbek milliy maqom san'ati markazida "Mushkilot" boʻlimi qayta ishlanib audio yozuvlarga muhrlangan. Shashmaqom tovush tizimi sentlar yordamida nota koʻrinishida qayta ishlanib, aniq musiqiy ifodasi yaratilgan. Sibelius dasturi va sintezator cholg'ulari orqali tayyorlangan nota yozuvlaridan foydalanish mumkinligi isbotlangan.
- Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi: "Navo maqomida parda tizimining rivojlanish evolyutsiyasi" tadqiqoti boʻyicha olingan ilmiy natijalar "Oʻzbekiston 24" telekanalining “Soz sadosi” koʻrsatuvining ssenariysida foydalanilgan. Shuningdek, Oʻzbekiston kompozitorlari va bastakorlari uyushmasi tadbirlarida foydalanilgan.
- Tadqiqot natijalarining ilmiy va amaliy ahamiyati: Tadqiqot natijalari musiqiy parda tizimi va maqom san'atiga oid bilimlarni boyitadi, nazariy masalalarni oʻziga xos yondashuv bilan tahlil qilish imkonini beradi. "Maqom asoslari", "Oʻzbek maqomi tarixi va nazariyasi" kabi maxsus kurslarda, shuningdek bastakorlik va an'anaviy ijrochilik yoʻnalishlarida qoʻllanishi mumkin.
- Xulosa: Oʻzbek an'anaviy cholg'ulari maqom parda tizimining shakllanishida alohida ahamiyatga ega. Tanbur cholg'usi maqom parda tizimining nazariy va amaliy jihatlarini chuqur tahlil qilishda muhim rol o'ynaydi. "Navo" maqomi parda tizimi bugungi kunda nazariy va amaliy jihatdan tanazzulga uchramoqda va unga yechim topish zarur. Tadqiqot natijalari bu muammoni hal etishga yordam beradi.