Madaniylashtirilgan diploid g'o'za kolleksion namunalarining seleksiyada foydalanish imkoniyatlari
Ushbu dissertatsiya avtoreferati Toshkent davlat agrar universiteti huzuridagi ilmiy darajalar beruvchi ilmiy kengash tomonidan DSc.05/04.03.2022.Qx.13.01 raqamli Ilmiy kengash tomonidan tasdiqlangan. Ishda Axmedov Otabek Abdashimovich tomonidan madaniylashtirilgan diploid gʻoʻza kolleksion namunalarining seleksiyada foydalanish imkoniyatlari tadqiq qilingan. Tadqiqot qishloq xoʻjaligi fanlari boʻyicha falsafa doktori (PhD) ilmiy darajasini olish uchun himoya qilingan dissertatsiyaning avtoreferati hisoblanadi. Asosiy e'tibor diploid gʻoʻza turlarining genetik-seleksion tadqiqotlariga, ularning seleksiyada foydalanish imkoniyatlariga qaratilgan.
Asosiy mavzular
- Tadqiqotning dolzarbligi va zaruriyati: Dunyo miqyosida paxta tolasi ishlab chiqarish hajmi va tola hosildorligi, O'zbekistonda paxtachilikning rivojlangan davlatlarga nisbatan past ko'rsatkichlari, sun'iy tolalarga nisbatan raqobatbardoshlikni oshirish zarurati, noqulay iqlim sharoitlariga mos navlarni joriy qilish va tolaning boshqa manbalarini izlab topishning dolzarbligi ta'kidlangan.
- Tadqiqotning ilmiy yangiligi: Madaniylashgan G.arboreum L. va G.herbaceum L. diplod turlariga mansub kolleksiya nav namunalarining morfologik va asosiy xoʻjalik belgi va xususiyatlari bo'yicha oʻrganilgan, baholangan va analitik seleksiya usulida amaliy seleksiya uchun tolaning noyob xususiyatlariga, yuqori tola chiqimi va uzunligiga ega bo'lgan namunalarni ajratish imkoniyati asoslanganligi ta'kidlangan.
- Tadqiqotning amaliy natijalari: Hosildor, bitta ko'sakdagi paxta vazni, tola uzunligi va tola chiqimining yuqori ko'rsatkichlarini oʻzida mujassamlashtirgan, noyob belgi xususiyatlarga ega shakllar ajratib olingan va ularni boshlang'ich manba sifatida amaliy seleksiya jarayonida foydalanish tavsiya etilganligi, g'o'zaning dunyoviy genofondini tezpishar, qimmatli xo'jalik belgilari yuqori va sifat belgilari jahon andozasiga mos bo'lgan namunalar bilan yanada boyitish imkonini berganligi qayd etilgan.
- Xulosalar: Gʻoʻzaning jahon kolleksiyasidagi madaniylashgan G.arboreum L. va G.herbaceum L. diplod turlariga mansub kolleksiya nav namunalari oʻrganilganligi, ulardan seleksiya uchun noyob xususiyatlarga ega namunalarni ajratish, oila va tizmalar shakllantirish, ulardan oʻrta tolali g'o'za navlari genotipini boyitish uchun foydalanish imkoniyatlari ilmiy asoslanganligi ta'kidlangan.