Суғориш каналлари ўзан деформацияси мониторингини геоахборот технологиялари асосида такомиллаштириш (Дарғом канали мисолида)

Ushbu dissertatsiya avtoreferati sug'orish kanallarining o'zan deformatsiyasi monitoringini zamonaviy geoaxborot texnologiyalari asosida takomillashtirishga bag'ishlangan. Tadqiqotning asosiy maqsadi Darg'om kanalida o'zan jarayonlarini aniqroq kuzatish va suv resurslaridan samarali foydalanishni ta'minlashdan iborat. Tadqiqotda geoinformatsion texnologiyalar (GIS) hamda sun'iy yo'ldosh ma'lumotlaridan foydalangan holda kanal o'zanining deformatsiyasini modellashtirish va monitoring qilish usullari ishlab chiqilgan. Kanalning gidravlik rejimi, o'zan parametrlari va eroziya jarayonlari tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari asosida o'zan deformatsiyasining oldini olish va suv oqimini boshqarish bo'yicha konstruktiv yechimlar va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Amaliy natijalar Darg'om kanalida va boshqa sug'orish tizimlarida joriy etilgan bo'lib, suv resurslarini tejashga va suv ta'minotini yaxshilashga hissa qo'shadi.

Asosiy mavzular

O'zan jarayonlari va deformatsiyalarini tahlil qilish: Darg'om magistral kanalida o'zan jarayonlari, qirg'oq eroziyasi va o'zan tubining cho'kishi kabi muammolar o'rganilgan. Kanalning gidravlik rejimi, o'zan parametrlari va kinematik xarakteristikalar tahlil qilingan.
Geoaxborot texnologiyalarini qo'llash: Sun'iy yo'ldosh ma'lumotlari (Sentinel-2) va GIS texnologiyalari (ArcGIS, Google Earth Engine) asosida kanal o'zanining deformatsiyasini modellashtirish va monitoring qilish usullari ishlab chiqilgan. Geoinformatsion tizimlar yordamida kanalning xaritasi yaratilgan.
Monitoring usullarini takomillashtirish: Kanal o'zanining deformatsiyasini aniq va samarali monitoring qilish uchun yangi usullar ishlab chiqilgan. Bu usullar suv sarfini hisoblash, o'zan parametrlarining o'zgarishini kuzatish va bashorat qilish imkonini beradi.
Konstruktiv yechimlar va tavsiyalar: O'zan deformatsiyasi va qirg'oq eroziyasini kamaytirish bo'yicha takliflar ishlab chiqilgan. Suv resurslaridan samarali foydalanish va suv yo'qotilishini kamaytirishga qaratilgan chora-tadbirlar tavsiya etilgan.
Amaliy natijalar va joriy etilishi: Tadqiqot natijalari Darg'om kanalida va Zarafshon magistral tizimlarida joriy etilgan. Bu esa suv ta'minotini yaxshilash, suv resurslarini tejash va kanalning samaradorligini oshirishga olib kelgan.