Dori vositalari tahlilida zamonaviy usullar
Ushbu monografiyada dori vositalari tahlilida zamonaviy instrumental va kompyuter texnologiyalarining kompleks qo‘llanilishi bo‘yicha tizimli tahlil hamda amaliy takliflar keltirildi. Spektroskopiya, elektrokimyoviy yondashuvlar, massa-spektrometriya, yadro magnit-rezonansi, birlashtirilgan platformalar, optik sensorlar, biosensorlar va sun’iy intellekt asosidagi ma’lumotlar qayta ishlash strategiyalarining samaradorligi tahlil qilindi. Kitobda dori vositalari tahlilini onlayn/inline monitoring, real vaqt chiqarish sinovi (RTRT) ga yo‘naltiruvchi integratsiyalashgan platformalar konsepsiyasi asoslandi. Spektral, xromatografik va mass-analitik signallarni ma’lumot fuzioni yordamida yagona qarorlar tizimiga birlashtirishning metodik tamoyillari ishlab chiqildi. Yashil analitika tamoyillariga mos, erituvchi sarfi past bo‘lgan QFME/TFME va kapillyar elektroforez asosidagi jarayonlar farmatsevtik ishlab chiqarishdagi nazorat bosqichlariga moslashtirildi. Optik sensorlar (SPR/LSPR, halqa rezonator, fotonik kristall) va biosensorlar yordamida kichik molekulalar hamda biomakromolekulalar uchun yorliqsiz real vaqt kinetikasini kuzatish algoritmlari takomillashtirildi. SI va kemometrika (PCA/PLS, PLS-DA, SVM, ansambl va chuqur modellari) asosida ko‘p manbali ma’lumotlar uchun barqaror kalibrlash, driftga chidamli monitoring va qurilmalararo transfer yondashuvlari taklif etildi. Spektrofotometrik tahlilda UB/IR/FTIR signallarini bazani tekislash, silliqlash, SNV/MSC, derivativlar orqali tayyorlash va PLS-regressiya yordamida ko‘p komponentli aralashmalarda ishonchli kvantifikatsiya olish yo‘llari ko‘rsatildi.
Asosiy mavzular
- Spektroskopiya va uning turlari: Ushbu bobda UB/KD, IQ/FTIR, Raman va SERS kabi spektroskopiya usullari, ularning fizik asoslari, qo‘llanilishi va farmatsevtik ahamiyati haqida ma’lumot beriladi. Xususan, UB/KD spektrofotometriyasi, infraqizil va Fur’ye transformatsiyasi spektroskopiyasi, fluorometriya va lyuminestsensiya usullarining mohiyati va qo‘llanilish sohasi yoritilgan.
- Elektrokimyoviy usullar: Konduktometriya, potensiometriya, voltammetriya, amperometriya va polarografiya kabi elektrokimyoviy usullarning nazariy asoslari, farmatsevtik tahlildagi ahamiyati, qo‘llanilish sohalari va amaliy misollari batafsil bayon etilgan. Ushbu usullarning afzalliklari va cheklovlari ham ko‘rsatib o‘tilgan.
- Massa-spektrometriya va Yadro magnit-rezonans (YAMR): Massa-spektrometriya va YAMR usullarining asosiy prinsiplari, qo‘llanilishi, tuzilishi va farmatsevtik tahlildagi ahamiyati haqida ma’lumot beriladi. MS va YAMRni birgalikda qo‘llash orqali dorivor moddalarning molekulyar tuzilishi, element tarkibi va stereokimyosini aniqlash usullari batafsil tahlil qilingan.
- Zamonaviy kombinatsiyalangan instrumental usullar: SX–MS, GS–MS, YSSX–UB kabi birlashtirilgan usullar, QFME/TFME kabi namuna tayyorlash texnikalari, kapillyar elektroforez, optik sensorlar va biosensorlar hamda sun’iy intellekt (SI) asosidagi ma’lumotlar qayta ishlash strategiyalari haqida ma’lumot beriladi. Bu usullarning farmatsevtik tahlildagi ahamiyati va qo‘llanilish sohalari ko‘rsatilgan.