Lalmikor maydonlarda moyli zig‘irning ertapishar, qurg‘oqchilikka chidamli, moydorligi yuqori, hosildor nav va boshlang‘ich ashyolarini yaratish
Ushbu dissertatsiya avtoreferati qishloq xoʻjaligi fanlari boʻyicha falsafa doktori (PhD) darajasini olish uchun tayyorlangan ilmiy-tadqiqot ishining asosiy mazmunini oʻz ichiga oladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi – lalmikor maydonlarda, ayniqsa, Qashqadaryo viloyati sharoitida moyli zigʻirning ertapishar, qurgʻoqchilikka chidamli, yuqori hosilli va moydor navlarini yaratish hamda ularni ishlab chiqarishga joriy etishdan iborat. Avtoreferatda tadqiqotning dolzarbligi, uning dunyo va respublika qishloq xoʻjaligi uchun ahamiyati, muammoning oʻrganilganlik darajasi, tadqiqotning maqsadi va vazifalari, ilmiy yangiligi, amaliy ahamiyati, tadqiqot usullari, olingan natijalar va ularning ishonchliligi hamda joriy qilinishi batafsil yoritilgan. Tadqiqot davomida 21 ta duragay kombinatsiyasida seleksiya ishlari olib borilib, bir qator istiqbolli nav va liniyalar aniqlangan, jumladan, "Moydor-23" navi yaratilgan va sinovlardan oʻtkazilgan. Natijalar koʻrsatadiki, yaratilgan navlar standart navlarga nisbatan yuqori hosildorlik, ertapisharlik, qurgʻoqchilikka chidamlilik va moydorlik xususiyatlariga ega.
Asosiy mavzular
- Tadqiqotning dolzarbligi va zarurati: Dunyo miqyosida oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlash, iqlim oʻzgarishlariga moslashuvchan ekin navlarini yaratish, shuningdek, moyli ekinlarga boʻlgan talabning ortib borishi moyli zigʻirning ertapishar, qurgʻoqchilikka chidamli va yuqori hosilli navlarini yaratishni dolzarb vazifa ekanligini koʻrsatadi. Oʻzbekistonda ham oʻsimlik moyiga boʻlgan ehtiyojni qondirish hamda importni kamaytirish maqsadida mazkur yoʻnalishda izchil ishlar olib borilmoqda.
- Tadqiqotning maqsadi va vazifalari: Asosiy maqsad – Qashqadaryo viloyati sharoitida lalmikor maydonlar uchun mos boʻlgan moyli zigʻirning ertapishar, qurgʻoqchilikka chidamli, hosildor va moy miqdori yuqori boʻlgan navlari va boshlangʻich ashyolarini yaratish hamda ishlab chiqarishga joriy etish. Vazifalar esa ushbu maqsadga erishish uchun genetik, biometrik va laborotoriya tahlillarini oʻz ichiga oladi.
- Ilmiy yangiligi: Tadqiqotda ilk bor Qashqadaryo viloyati sharoitida moyli zigʻirning 21 ta kombinatsiyasida duragaylash ishlari oʻtkazilib, ertapishar, qurgʻoqchilikka chidamli, hosildor va moydor navlar yaratishga erishilgan. Shuningdek, "Moydor-23" navi yaratilgan boʻlib, u qishloq xoʻjaligi uchun muhim ahamiyatga ega.
- Tadqiqotning amaliy natijasi va joriy qilinishi: Yaratilgan "Moydor-23" navi Qashqadaryo viloyati lalmikor maydonlari uchun mos boʻlib, standart navlarga nisbatan yuqori hosildorlik, ertapisharlik, qurgʻoqchilikka chidamlilik va moydorlik koʻrsatkichlariga ega. Ushbu nav Janubiy dehqonchilik ilmiy-tadqiqot instituti tajriba maydoniga joriy etilgan va fermer xoʻjaliklarida ham sinovdan oʻtkazilgan.