Модификацияланган сеолитли катализаторлар олиш ва уларни нормал гексанни ароматлаш жараёнида қўллаш
Ushbu avtoreferat, Makxramov Baxrom Azimjonovich tomonidan tayyorlangan «Modifikatsiyalangan seolitli katalizatorlar olish va ularni normal geksanni aromatlash jarayonida qo‘llash» mavzusidagi texnika fanlari bo'yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasining qisqacha mazmunini o'z ichiga oladi. Tadqiqotda mahalliy xomashyolar asosida yuqori katalitik faollikka va samaradorlikka ega bo'lgan seolitli katalizatorlar yaratish va ularni normal geksanni aromatik uglevodorodlarga aylantirish jarayonida qo'llash usullari o'rganilgan. Yaratilgan katalizatorlarning fizik-kimyoviy xossalari, strukturalari va reaktivliklari tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari asosida sanoat uchun iqtisodiy samarador bo'lgan texnologik sxema ishlab chiqilgan.
Asosiy mavzular
- Modifikatsiyalangan seolitli katalizatorlar yaratish: Tadqiqotda mahalliy xomashyolar, jumladan, Navbahor bentonitidan foydalanib, yuqori silikon tarkibli va yuqori katalitik faollikka ega bo'lgan seolitli katalizatorlar sintez qilindi. Katalizatorlarning tarkibi, tuzilishi, faol markazlari va fizik-kimyoviy xossalari o'rganildi. Turli modifikatsiyalar (La, Cu, Zn bilan) natijasida katalizatorlarning faolligi va tanlab ta'sir etish xususiyatlari yaxshilandi.
- Normal geksanni aromatik uglevodorodlarga aylantirish jarayoni: Yaratilgan katalizatorlar yordamida normal geksanni katalitik aromatlash jarayoni o'rganildi. Bu jarayonda benzin, toluol, ksilol kabi aromatik uglevodorodlar va izoparafinlar olishga erishildi. Reaksiya sharoitlari (harorat, bosim, hajmiy tezlik) optimallashtirildi va eng samarali natijalarga erishish usullari aniqlandi.
- Katalizatorlarning amaliy qo'llanilishi va iqtisodiy samaradorligi: Tadqiqot natijalari asosida ishlab chiqilgan katalizatorlar va texnologik jarayonlar «Shurtan neft va gaz qazib chiqarish boshqarmasi»da amaliyotga joriy etildi. Yaratilgan katalizatorlar import o'rnini bosuvchi, iqtisodiy jihatdan samarali mahsulot ekanligi isbotlandi. Ishlab chiqarish tannarxining pasayishi va ekologik talablarga mosligi ta'kidlandi.