Technical English for Engineering students

Ushbu o'quv qo'llanma muhandislik-texnologiya talabalari uchun mo'ljallangan bo'lib, ularga ingliz tilini o'zlashtirish, lug'at boyligini oshirish va o'z sohalariga oid texnik terminologiyani tushunishga yordam beradi. Qo'llanma zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalangan holda tayyorlangan bo'lib, talabalarning nafaqat til ko'nikmalarini, balki hamkorlik, tadqiqotchilik, tanqidiy fikrlash kabi ijtimoiy va kognitiv ko'nikmalarini ham rivojlantirishga qaratilgan. Turli mashqlar, grammatik materiallar va texnik mavzularni o'z ichiga olgan ushbu qo'llanma talabalarga chet tilini erkin muloqot darajasida o'zlashtirishga ko'maklashadi.

Asosiy mavzular

KIRISH: Mamlakatimizda ta'lim tizimining modernizatsiyasi, jahon yutuqlarini inobatga olgan holda o'qitish materiallarini yangilash zaruriyati tushuntiriladi. Globallashuv va raqobat sharoitida inson kapitaliga investitsiyalar muhimligi, bilimli avlodni tarbiyalash ustuvor yo'nalish ekanligi ta'kidlanadi. Qo'llanmaning "O'zbekiston Respublikasi oliy ta'lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi" va "xorijiy tillarni o'rganishni ommalashtirish faoliyatini sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqish" kabi davlat hujjatlari asosida tayyorlangani aytiladi. Qo'llanmada muhandislikning turli yo'nalishlari bo'yicha talabalarning ijtimoiy va kognitiv ko'nikmalarini rivojlantirish maqsad qilingan.
SESSION 1. INTRODUCTION TO ENGLISH: Ingliz tili haqida qiziqarli faktlar keltiriladi. Ingliz tilining dunyodagi eng muhim tillardan biri ekanligi, ko'plab mamlakatlarda birinchi til sifatida ishlatilishi, biznes va turizmda muhim rol o'ynashi, Birlashgan Millatlar Tashkilotining rasmiy tili ekanligi ta'kidlanadi. Ingliz tilini bilish zamon bilan hamnafas bo'lish, tadqiqotlar o'tkazish, ilmiy maqolalar yozish, xalqaro loyihalarda qatnashish va malaka oshirish imkonini berishi aytiladi. Ingliz tilining turli dialektlari (Britaniya, Kanada, Amerika) mavjudligi va ular alohida tillar emas, balki dialektlar ekanligi tushuntiriladi.
Exercise 1. Match the words with their definitions: Ingliz tilidagi so'zlarni ularning ta'riflari bilan moslashtirish mashqi berilgan. Masalan, 'foreign' - 'xorijiy', 'difficult' - 'qiyin', 'language' - 'til', 'important' - 'muhim', 'research' - 'tadqiqot', 'undergo' - 'boshdan kechirmoq', 'purpose' - 'maqsad', 'study' - 'o'rganmoq', 'improve' - 'yaxshilamoq', 'internship' - 'magistratura', 'participate' - 'qatnashmoq', 'experience' - 'tajriba', 'reason' - 'sabab', 'knowledge' - 'bilim'.
Exercise 2. Read the text about English and try to understand the main idea.: Matnda ingliz tilining ahamiyati, dunyodagi o'rni, uni o'rganishdan maqsadlar haqida so'z boradi. Ingliz tilining biznes, turizm, xalqaro muloqotdagi roli, ilmiy tadqiqotlar va karyeradagi o'rni yoritilgan. Shuningdek, tilning turli dialektlari va ularni o'rganishning foydalari haqida ma'lumot berilgan.
Exercise 3. Answer the following questions according to the text.: Berilgan matn asosida quyidagi savollarga javob berish talab etiladi: 1. Ingliz tilini o'rganishning sabablari? 2. Ingliz tilining turlari? 3. Ingliz tili qaysi sohalarda rasmiy til hisoblanadi? 4. Siz uchun ingliz tilini o'rganishning asosiy sabablari nimalardan iborat?
Exercise 4. Read the following sentences. Are they TRUE or FALSE? Write T or F.: Matnni o'qib, keltirilgan gaplarning to'g'ri (TRUE) yoki noto'g'ri (FALSE) ekanligini aniqlash talab etiladi. Masalan, 'English is thought to be one of the most important languages in the world' (To'g'ri), 'English is considered the business language' (To'g'ri), 'All airline pilots that fly to other countries must be able to speak German' (Noto'g'ri).
SESSION 2. MEETING AND GREETING: Turli mamlakatlarda odamlarning bir-birini qanday kutib olishi va salomlashishi haqida so'z boradi. Bu jarayonda mamlakat, madaniyat, gender, munosabatlar kabi omillar ta'sir ko'rsatishi aytiladi. Suratlar yordamida turli salomlashish usullari (o'pish, quchoqlash, qo'l berib ko'rishish, bosh egish) ko'rsatilgan.
Exercise 1. Work with your partner. Look at the following expressions and try to guess are they formal or informal. Divide phrases into two groups.: Berilgan ingliz tilidagi iboralarning rasmiy yoki norasmiy ekanligini aniqlash va ularni ikki guruhga ajratish vazifasi topshiriladi. Masalan, 'Hello!', 'Good morning!' - rasmiy, 'Hi!', 'Hey!' - norasmiy.
Exercise 2. Your friend is going to abroad. Help him make a list of phrases the English people use when introducing people. Give these questions to your groupmates and try to find out the information about them.: Chet elga ketayotgan do'stingizga ingliz tilida tanishuv paytida ishlatiladigan iboralar ro'yxatini tuzishda yordam berish topshiriladi. Shuningdek, odamlardan ism, yosh, millat, mashg'ulotlar haqida so'rash uchun savollar beriladi.
Exercise 3. Read the following paragraphs and match the headings with the paragraphs: Berilgan paragraflarni mos keladigan sarlavhalar bilan birlashtirish topshiriladi. Masalan, 'Good morning, Good afternoon, Good evening' - salomlashish iboralari bilan bog'liq.
GRAMMAR TIME!: Ingliz tilidagi grammatika qoidalari tushuntiriladi. Bu yerda 'greeting' (salomlashish) mavzusiga oid turli iboralarning qo'llanilishi va ularning rasmiy yoki norasmiy holatlarda ishlatilishi bo'yicha izohlar berilgan. Har bir iboraning ma'nosi va qo'llanilishi tushuntiriladi.
PRONOUNS: Fe'llarni to'g'ri shaklda to'ldirish mashqlari berilgan. Bunda fe'llarning shaxs va zamon shakllariga qarab to'g'ri qo'llanilishi o'rgatiladi. Masalan, 'I ....have got a book.', 'Mary ......a red dress.' kabi gaplarni to'ldirish.
SESSION 3. OUR INSTITUTE: O'zbekiston Respublikasi Prezidentining qarorlari va farmonlari asosida tashkil etilgan Termiz muhandislik-texnologiya instituti va uning faoliyati haqida ma'lumot beriladi. Institutning fakultetlari, kafedralari, talabalar soni va ta'lim yo'nalishlari haqida so'z boradi. Universitetda yaratilgan sharoitlar, o'quv laboratoriyalari, martaba markazi, talabalarning yashash sharoitlari haqida ma'lumot beriladi.
Exercise 4. Match the events from the students’ life with the pictures:: Talabalar hayotidagi turli tadbirlar va ularning suratlarini moslashtirish topshiriladi. Masalan, sport musobaqalari, teatr tomoshalari, milliy festival, tadbir kabi hodisalar.
Exercise 5. For questions 1-10 choose best definition to describe each person.: Berilgan ta'riflarga mos keladigan shaxslarni aniqlash mashqi berilgan. Masalan, 'driving testdan o'tmagan' - 'learner', 'imtihon savollarini yozadi' - 'examiner', 'sport jamoasini tayyorlaydi' - 'coach'.
Exercise 6. For questions 1-15 choose a verb from the box to complete each sentence. Make sure you write a verb in its appropriate tense.: Berilgan fe'llarni gaplarga mos keladigan zamon shaklida to'ldirish mashqi berilgan. Masalan, 'If you ____ twenty seven by nine, the answer is three.' gapini 'divide' fe'li bilan to'ldirish.
SESSION 4. LISTEN, READ AND WRITE/CLASSROOM LANGUAGE: Auditoriyada qo'llaniladigan ingliz tilidagi iboralar va ularning talqinlari berilgan. Talabalardan ularning ma'nosini tushunish va yozish talab etiladi. Masalan, 'Look at the board', 'Write on the board', 'Dictate a sentence', 'Introduce yourself' kabi iboralar.
Exercise 1. Write down new expressions and learn them by heart. Make 17 sentences using new words and expressions: Yangi so'z va iboralarni yodlash va ulardan 17 ta gap tuzish topshiriladi. Bu mashq talabaning tinglash, o'qish va yozish ko'nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan.
Exercise 2. Match expressions 1-8 with their definitions.: Ingliz tilidagi iboralarni ularning ta'riflari bilan moslashtirish mashqi berilgan. Bu mashq talabaning iboralarni to'g'ri tushunishini va ulardan foydalanishni o'rganishini ta'minlaydi.
Exercise 3. Look at the pictures. Try to find the definition to each picture from the words given below.: Berilgan rasmlarga mos keladigan fe'llarni (yoz, fikr qil, o'tir, o'chir, och, kesib tashla, talaffuz qil, turg'iz, so'ra, hisobla, yop, tushuntir, taqdim qil, o'qi, tingla, qiyosla, izohla, bajar, o'rgan, ko'rsat, qo'l ko'tar, yiqil, chiz) topish va yozish topshiriladi.
Exercise 4. Read the text, study the information about the learning styles and try to do the TRUE/FALSE questions: Talabalarning o'rganish uslublari (vizual, auditor, kinestetik, o'qish/yozish) haqida matn berilgan va shu matn asosida TRUE/FALSE savollariga javob berish talab etiladi. Har bir o'rganish uslubining o'ziga xos xususiyatlari tushuntiriladi.
SESSION 5. STUDY ABROAD: Chet elda o'qish (study abroad) mavzusi yoritiladi. Chet elda o'qishning afzalliklari (yangi tajriba, global ko'nikmalar, karyera imkoniyatlari) va kamchiliklari (til to'siqlari, madaniyat farqlari, qimmat) haqida gaplashiladi. Turli stipendiya turlari (merit-based, student-specific, destination-specific) va ularning ta'riflari keltiriladi.
Exercise 1. Match the Scholarships with their definitions.: Stipendiya turlari va ularning ta'riflari moslashtiriladi. Masalan, Merit-based (yutuqlarga asoslangan), Student-specific (talabaga yo'naltirilgan), Destination-specific (yo'nalishga qarab) kabi turlari va ularning qanday berilishi tushuntiriladi.
Exercise 2. Match the following steps of getting a Scholarship with their names.: Stipendiya olishning bosqichlari va ularning nomlari moslashtiriladi. Bular: stipendiya qidirish, ariza topshirish, ruhiy tayyorgarlik, muddatlar va o'qish yo'nalishini tanlash.
Exercise 3. Read the following text about studying abroad and fill in the gaps with the words given below.: Chet elda o'qish haqidagi matnda berilgan bo'shliqlarni mos so'zlar bilan to'ldirish topshiriladi. Matnda chet elda o'qishning afzalliklari, imkoniyatlari va qiyinchiliklari haqida so'z boradi.
SESSION 6. CHOOSING A CAREER.: Karyera tanlash mavzusi ko'rib chiqiladi. Kasbni tanlashda qanday omillar (qiziqishlar, qadriyatlar, shaxsiy xususiyatlar) muhimligi, kasb tanlashning ahamiyati haqida fikr almashiladi. Mashhur shaxslarning karyera haqidagi fikrlari va iqtiboslari beriladi.
Exercise 1. Examine yourself. Read the following questions. Divide them into three groups and try to answer.: O'zini o'zi ko'rib chiqishga qaratilgan savollar beriladi. Savollar uch guruhga bo'lingan: qiziqishga asoslangan, qadriyatlarga asoslangan va shaxsiy xususiyatlarga asoslangan savollar.
Exercise 2. Read the following quotes about choosing a career and success. How do you understand them? Share your ideas with a group.: Kasb va muvaffaqiyat haqidagi mashhur shaxslarning iqtiboslari keltiriladi va ularning mazmunini tushuntirish hamda guruh bilan fikr almashish topshiriladi. Masalan, Steve Jobs, Albert Einstein, Jaloliddin Rumiy kabi shaxslarning iqtiboslari.
Exercise 3. Read the paragraphs and put them into the right order.: Kasb tanlashga oid turli fikrlar va holatlar keltirilgan paragraflarni mantiqiy tartibda joylashtirish topshiriladi. Bu mashq talabalarning fikrlash qobiliyatini va mantiqiy ketma-ketlikni tushunishini oshiradi.
SESSION 7. JOB INTERVIEW.: Ishga kirishish suhbati (job interview) mavzusi ko'rib chiqiladi. Suhbatga tayyorgarlik ko'rish, kiyinish odoblari, beriladigan savollar va ularga javob berish usullari haqida ma'lumot beriladi. Xususan, interv'yuga borishda kiyinish madaniyati va umumiy maslahatlar haqida so'z boradi.
Exercise 1. Now you are going to take a job interview. Choose one of your group mates & ask him/ her the following questions:: Talabalar guruhdagi boshqa bir talabadan ishga kirishish suhbati haqida savol berishadi. Savollar o'zingiz haqida, ishdan bo'shash sababi, kuchli va zaif tomonlar, karyera maqsadlari kabi mavzularni qamrab oladi.
Exercise 2. Watch the video about how to answer the questions given during the job interview and write down useful expressions. Make a dialogue with your partner using these expressions. Try to remember them.: Ishga kirishish suhbati davomida beriladigan savollarga javob berish haqidagi videorolikni tomosha qilib, foydali iboralarni yozib olish va ulardan dialog tuzish topshiriladi. Bu mashq talabalarning muloqot ko'nikmalarini rivojlantiradi.
Exercise 3. Read the article below about different types of people who work in offices. Put the headings to the paragraphs: Ofisdagi turli xil odamlar (trainee, food fanatic, workaholic, boss, disgruntled guy, office flirt, brown noser, gossip) haqidagi maqolani o'qib, har bir paraggrafga mos keladigan sarlavhani topish topshiriladi. Bu mashq ofisdagi ijtimoiy munosabatlarni tushunishga yordam beradi.
SESSION 8. INTRODUCTION TO THE CAR: Mashinalar haqida umumiy ma'lumot beriladi. Mashina ko'rganda xayolga keladigan so'zlar (status, safety, speed, function) aniqlanadi. Mashina sotib olayotganda e'tibor beriladigan omillar (price, resale value, size, interior features, fuel consumption, performance, brand loyalty, warranty, insurance, financing) va ularning ta'riflari keltiriladi.
Exercise 1. Here are some of factors people consider when buying a car. Match the factors (1-7) with the definitions(a-g): Mashina sotib olishda e'tiborga olinadigan omillarni ularning ta'riflari bilan moslashtirish topshiriladi. Masalan, 'price' - narx, 'resale value' - sotish narxi, 'size' - o'lcham, 'interior features' - ichki jihozlar, 'fuel consumption' - yonilg'i sarfi, 'performance' - texnik xususiyatlar, 'brand loyalty' - brendga sodiqlik.
Exercise 2.The questionnaire below is a part of a survey to find out which factors are important to people when they buy a car. Work with a partner to complete the questionnaire.: Mashina sotib olishda muhim bo'lgan omillar haqida so'rovnoma berilgan. Unda narx, dizayn, rang, o'lcham, dvigatel, yonilg'i sarfi kabi omillarning muhimligini baholash va hamkor bilan to'ldirish topshiriladi.
Exercise 3. Read the following text and fill in the gaps with the following words.: Ikkinchi qo'l mashina sotib olishda e'tibor berilishi kerak bo'lgan jihatlar haqida matn berilgan va undagi bo'shliqlarni mos so'zlar bilan to'ldirish topshiriladi. Bu mashq mashina xarid qilish jarayonini tushunishga yordam beradi.
SESSION 9. THE EXTERIOR.: Avtomobilning tashqi qismlari (mashina modellari va ularning markalari) hamda qismlari bilan tanishiladi. Mashinalarning turli qismlarini belgilash va ularning nomlarini yozish topshiriladi. Masalan, bonnet, front bumper, head light, windscreen wiper va hokazo.
Exercise 1. Label the parts of the car. There are some extra words: Avtomobilning tashqi qismlarining rasmlari berilgan va ularni nomlash topshiriladi. Qismlar orasida rul, eshik, faralar, g'ildiraklar va boshqa qismlar mavjud.
Exercise 2.Complete the sentences with the words from Exercise 1.: Avtomobilning tashqi qismlari nomlari bilan gaplarni to'ldirish topshiriladi. Masalan, 'You open the ______ to look at the engine.', 'Drivers use ______ when they want to turn right or left.' kabi gaplar.
SESSION 10. THE INTERIOR.: Avtomobilning ichki qismlari (salon) bilan tanishiladi. Salon qismlarini nomlash va ularning funksiyalari haqida so'zlash topshiriladi. Masalan, rul, o'rindiqlar, eshiklar, konditsioner va boshqa qismlar.
Exercise 1. Try to label the parts of a car interior.: Avtomobil salonining ichki qismlari rasmlar bilan berilgan va ularni mos nomlar bilan belgilash topshiriladi. Masalan, rul, o'rindiqlar, konditsioner tugmalari, audio sistema va boshqa qismlar.
Exercise 2. Fill in the gaps with the following words:: Avtomobilning ichki qismlari nomlari bilan bo'shliqlarni to'ldirish topshiriladi. Masalan, 'Put your schoolbag into the _____.', 'Look into the _____ when you want to see what is behind you.' kabi gaplar.
SESSION 11. MATERIALS: Har xil turdagi materiallar va ular bilan ishlash haqida ma'lumot beriladi. Materiallarni tanib olish, ularning xususiyatlarini o'rganish topshiriladi. Avtomobil qismlari qanday materiallardan tayyorlanishi haqida so'z boradi.
Exercise 1. Watch the video and find out what is made from the following materials and what are the distinguishing features of these materials: Har xil materiallar (Wood, Plastic, Glass, Metal, Fabrics, Stone, Rubber) va ulardan tayyorlanadigan buyumlar hamda ularning o'ziga xos xususiyatlari haqidagi videorolikni tomosha qilish va matnni to'ldirish topshiriladi.
Exercise 2. What car parts are made of what material. Divide the following words into groups. One word can be used more than once.: Avtomobil qismlari qaysi materialdan tayyorlanishini aniqlash va berilgan so'zlarni guruhlarga ajratish topshiriladi. Bu mashq materiallar haqidagi bilimni mustahkamlaydi.
SESSION 12. UNDER THE BONNET: Avtomobilning kapoti ostidagi qismlari va mashinalarning turli brendlari haqida ma'lumot beriladi. Mashinalarning qismlarini nomlash va ularning funksiyalarini tushuntirish topshiriladi. Shuningdek, avtomobil qismlarining nomlari va ularning ruscha tarjimalari berilgan lug'at ham mavjud.
Exercise 1. Study new vocabulary and try to find equivalents in your native language: Avtomobil qismlarining yangi lug'atini o'rganish va ularning o'zbek tilidagi ekvivalentlarini topish topshiriladi. Bu mashq talabaning texnik lug'atini boyitadi.
Exercise 2. Label the pictures with their names.: Avtomobilning kapoti ostidagi qismlarining rasmlari berilgan va ularni mos nomlar bilan belgilash topshiriladi. Masalan, radiator hose, alternator, air filter, battery, dipstick, engine, fan belt, fuel injection system, radiator, spark plugs.
SESSION 13. TECHNICAL SPECIFICATIONS OF A CAR.: Mashinalarning texnik xususiyatlari va turlari haqida ma'lumot beriladi. Klassik mashinalar, elektr avtomobillar va ularning afzalliklari haqida so'z boradi. Mashinalarning turli qismlarini nomlash va ularning texnik xususiyatlarini tushuntirish topshiriladi.
Exercise 1. Watch the video and answer the questions given below.: Mashinalar haqidagi videorolikni tomosha qilib, undagi savollarga javob berish topshiriladi. Masalan, 'What makes a 1914 Rolls Royce Silver Ghost Alpine Eagle, known at the time as probably the finest motor car in the world so special?' kabi savollar.
Exercise 2. Complete the sentences using the words given in the box.: Avtomobillarning texnik xususiyatlari haqidagi gaplarni berilgan so'zlar bilan to'ldirish topshiriladi. Bu mashq talabalarning avtomobillar haqidagi bilimini chuqurlashtiradi.
SESSION 14. WAYS OF EXPRESSING WARNINGS.: Ogohlantirishlar va xavfsizlik belgilari haqida ma'lumot beriladi. Turli ogohlantirish belgilari va ularning ma'nolari tushuntiriladi. Masalan, 'Slippery floor', 'Warning: Hot surface', 'High voltage' kabi belgilar.
Exercise 1. Complete these warnings with words from the box below.: Ogohlantirish gaplarini berilgan so'zlar bilan to'ldirish topshiriladi. Masalan, 'Be careful with the shower', 'Take care crossing the main road', 'Easy does it!' kabi gaplar.
Exercise 2. Answer the questions using the expressions in the box: Berilgan iboralardan foydalanib, savollarga javob berish topshiriladi. Bu mashq talabalarning ogohlantirish iboralarini to'g'ri qo'llashini o'rgatadi.
Exercise 3. Read, match and underline: Xavfsizlik belgilari ranglari va shakllari haqidagi matn beriladi. Matndagi xavf-xatarlarni aniqlash va ularning sabablarini tushuntirish topshiriladi. Belgilarning tasnifi (yashil-oq, qora-sariq, qizil-oq, ko'k-oq) va ularning ma'nosi tushuntiriladi.
SESSION 15. SAFETY: Avtomobillarning xavfsizlik xususiyatlari haqida ma'lumot beriladi. Turli xavfsizlik tizimlari (elektron stabilizatsiya, havfsizlik yostiqchalari, o'rindiq kamari va boshqalar) va ularning vazifalari tushuntiriladi. Rasmlar yordamida bu tizimlarni tanib olish va ularning nomlarini moslashtirish topshiriladi.
Exercise 1. Match the pictures with their names.: Avtomobilning xavfsizlik tizimlari (Electronic stability control, A windscreen wiper, An airbag, A seat belt, Child safety seat, Lane assist, Adaptive cruise control, Seat belt reminders, Head restraints, Backup camera) rasmlari bilan nomlari moslashtiriladi.
Exercise 2. Now find the definition to each picture.: Har bir rasmga mos keladigan ta'rifni topish va yozish topshiriladi. Bu mashq xavfsizlik tizimlari haqidagi bilimni chuqurlashtiradi.
Exercise 3. Watch the video about car safety & fill in the gaps.: Avtomobil xavfsizligi haqidagi videorolikni tomosha qilib, bo'shliqlarni to'ldirish topshiriladi. Matnda zamonaviy avtomobillarda qo'llaniladigan xavfsizlik tizimlari (ABS, ESC, BSM, Rearview camera, LDW, Adaptive headlights, TPMS, AEB, FCW) haqida so'z boradi.
Exercise 4. Now read the full text and answer the following questions.: Avtomobil xavfsizligi xususiyatlari haqidagi matnni o'qib, berilgan savollarga javob berish topshiriladi. Xavfsizlik tizimlarining ahamiyati, ularning turlari va muhimligi haqida fikr almashiladi.
Glossary: Qo'llanmada uchragan ingliz tilidagi so'zlar, ularning o'zbek va rus tillaridagi tarjimalari keltirilgan. Bu lug'at talabalarga yangi so'zlarni o'rganishda yordam beradi.