Tabiiy bo‘yovchi moddalar bilan sellyuloza tarkibli materiallarni bo‘yashning samarali texnologiyasini ishlab chiqish
Ushbu avtoreferat To'qimachilik va yengil sanoat instituti huzuridagi ilmiy darajalar beruvchi kengash tomonidan taqdim etilgan Saidaxon Raxmonova dissertatsiyasi bo'lib, unda tabiiy bo'yovchi moddalar bilan sellyuloza tarkibli materiallarni bo'yashning samarali texnologiyasini ishlab chiqish mavzusi yoritilgan. Tadqiqot O'zbekiston Respublikasi Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi tomonidan tasdiqlangan ilmiy yo'nalishlarga mos keladi. Avtoreferatda tadqiqotning dolzarbligi, muammoning o'rganilganlik darajasi, tadqiqotning maqsadi va vazifalari, ilmiy yangiligi, amaliy ahamiyati, tadqiqot natijalarining joriy qilinishi va xulosalar keltirilgan. Shuningdek, ilmiy ishlar ro'yxati va dissertatsiyaning asosiy mazmuni ham taqdim etilgan.
Asosiy mavzular
- Tabiiy bo'yovchi moddalar bilan sellyuloza tarkibli materiallarni bo'yashning samarali texnologiyasini ishlab chiqish: Dissertatsiyada tabiiy bo'yovchi moddalardan foydalangan holda to'qimachilik materiallari va qog'oz turlarini bo'yashning ekologik toza, iqtisodiy va ijtimoiy samarali texnologiyalarini ishlab chiqish asosiy masala qilib olingan. Tadqiqotda anor po'stlog'i, yong'oq yashil po'stlog'i va safora dukkagi kabi mahalliy o'simliklardan olingan tabiiy bo'yovchi moddalarning ekstraksiyasi, ularning fizik-kimyoviy xususiyatlari, shuningdek, paxta tolali trikotaj va maishiy qog'ozni bo'yash texnologiyalari o'rganilgan.
- Tabiiy bo'yovchi moddalarni olish va ulardan foydalanish texnologiyalarini takomillashtirish: Tadqiqotda tabiiy bo'yovchi moddalarni olish jarayonini jadallashtirish, ularning miqdorini oshirish maqsadida turli jadallashtiruvchilar (masalan, NaCl va Na2CO3) qo'llanilgan. Natijada, tabiiy bo'yovchi moddalarning chiqishini 35-87,5% ga oshirishga erishilgan va bu esa materiallar hajmini 2-2,7 baravar oshirib, iqtisodiy samaradorlikni ta'minlagan.
- Tabiiy bo'yovchi moddalar bilan bo'yash jarayonining ilmiy-asoslangan texnologiyasini ishlab chiqish: Dissertatsiyada paxta tolali trikotajni tabiiy bo'yovchi moddalar bilan bo'yashning ilmiy asoslangan texnologiyasi ishlab chiqilgan. Ushbu texnologiya rangning bir xilligini va mustahkamligini ta'minlaydi. Tadqiqot natijalari asosida bo'yash jarayonining optimal rejimlari aniqlanib, iqtisodiy va ekologik samaradorlikka erishilgan.
- Tabiiy bo'yovchi moddalar bilan bo'yashning amaliy va iqtisodiy samaradorlik jihatlari: Amaliy natijalar sifatida tabiiy bo'yovchi moddalarni olish texnologiyasi takomillashtirilgan, paxta trikotaj va maishiy qog'ozni bo'yashning ekologik, iqtisodiy va ijtimoiy samaradorlikni ta'minlovchi texnologik rejimlar ishlab chiqilgan. Bu esa to'qimachilik va qog'oz mahsulotlari assortimentini kengaytirishga, ish o'rinlari yaratishga va atrof-muhitga salbiy ta'sirni kamaytirishga imkon beradi. Iqtisodiy samaradorlik ham hisoblab chiqilgan.