Avtomobil shinalari yeyilishini aniqlashning hisob uslubini takomillashtirish

Ushbu dissertatsiya avtomobil shinalarining yeyilishini aniqlashning hisob uslubini takomillashtirishga bag'ishlangan. Tadqiqotda shinalarning yurish masofasini aniqlashning mavjud usullari tahlil qilinadi, ularning kamchiliklari aniqlanadi va yangi matematik model ishlab chiqiladi. Model kontakt zonadagi bosim taqsimoti, ishqalanish, deformatsiya, yuklanish, bosim, harorat va burilish momentining ta'sirini hisobga oladi. Tadqiqot natijalari asosida shinalarning yurish masofasini aniqlashning aniqroq va ishonchli usuli taklif etilgan. Ishlab chiqilgan uslub Oʻzbekiston Respublikasi sanoat korxonalarida tatbiq etilgan va iqtisodiy samaradorlikka erishilgan.

Asosiy mavzular

• Shinalarning yeyilishini aniqlash usullari: Dissertatsiyada avtomobil shinalarining yeyilishini baholashning mavjud usullari oʻrganilib, ular asosan laboratoriya maʼlumotlariga tayanib, yoʻl notekisligi, harorat oʻzgarishi, yuk taqsimoti va burovchi moment ta’sirini toʻliq hisobga olmaganligi aniqlangan. Shu sababli, shina va yoʻl oʻzaro ta’sirini, ishqalanish, bosim va deformatsiya jarayonlarini birlashtiruvchi yangi hisoblash modeli ishlab chiqish talab qilingan.
• Yangi hisoblash modeli: Ekspluatatsion haroratning protektor qattiqligiga ta’siri koʻp omilli regressiya orqali aniqlanib, harorat oshishi qattiqlikning 20–25 % ga kamayishiga, past harorat esa 18% gacha ortishiga sabab boʻlishi kuzatilgan. Ushbu oʻzgarishlar shina kontakt yuzasidagi bosim taqsimoti, ishqalanish jarayoni va deformatsiya xususiyatlarini, shuningdek yuklanish, bosim va burovchi momentning mikrosirpanish maydonlariga ta’sirini birgalikda hisobga olib, shina xaqiqiy yurish masofasini 95% ishonchlilik bilan aniqlash imkonini beradi.
• Modelning amaliy tatbiqi va iqtisodiy samaradorlik: Model natijalari real ekspluatatsiya maʼlumotlari bilan tekshirilgan. Shinalarning haqiqiy yurish masofasi 50 862–64 671 km oraligʻida boʻlib, oʻrtacha qiymat 60–61 ming km ni tashkil etgan. Taq-qoslash natijalarida oʻrtacha mutlaq ogʻish 2757 km, oʻrtacha nisbiy xatolik 4,84% tashkil etgan. Tadqiqot natijalari asosida texnik-iqtisodiy baholash uslubi ishlab chiqilib, ekspluatatsiya xarajatlarini kamaytirish imkonini beradi. Hisob-kitoblarga koʻra, bitta avtomobil misolida yillik iqtisodiy samara oʻrtacha 250 ming soʻmni tashkil etdi.