Меҳнат иқтисодиёти ва социологияси
Ushbu kitob O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi tomonidan nashr etilgan bo'lib, mehnat iqtisodiyoti va sotsiologiyasi fanining asosiy masalalarini yoritadi.
Asosiy mavzular
- Mehnat iqtisodiyoti va sotsiologiyasi fanining predmeti va mazmuni: Ushbu mavzu mehnat iqtisodiyoti va sotsiologiyasi fanining mohiyati, maqsadi va vazifalari, mehnat haqidagi asosiy tushunchalar hamda mehnatning inson va jamiyat rivojlanishidagi o'rni haqida ma'lumot beradi.
- Mehnat faoliyatini tashkil etish: Mehnat faoliyatini tashkil etishning mohiyati va asoslari, mehnatni tashkil etishning mehnat faoliyatidagi o'rni, mehnat taqsimoti va kooperatsiyasi, ish o'rinlarini tashkil etish, rejalashtirish va xizmat ko'rsatish kabi masalalar yoritiladi.
- Mehnat resurslarining shakllanishi va ulardan foydalanish: Mehnat resurslari ijtimoiy-iqtisodiy kategoriya sifatida, mehnat resurslarining shakllanishi, mehnat resurslaridan foydalanish yo'llari va mehnat resurslarining hududlar bo'yicha taqsimlanishi kabi savollarga javob beriladi.
- Aholini ish bilan ta'minlash va ishsizlik: Aholini ish bilan ta'minlashning mohiyati va shakllari, aholini ish bilan ta'minlashni tartibga solish, ishsizlik tushunchasi va uning sinflanishi, davlatning aholini ishsizlikdan muhofaza qilish borasidagi tadbirlari kabi masalalarni o'z ichiga oladi.
- Mehnat bozori: shakllanishi va rivojlanishi: Mehnat bozorining mohiyati, shakllanishi, uni tartibga solish, yaqin kelajakda mehnat bozorining rivojlanish tendensiyalari, ish kuchiga talab va taklif, mehnat resurslarining taqsimlanishi, mehnat migratsiyasi va aholining ish bilan bandligi kabi mavzularni qamrab olgan.
- Aholining turmush darajasi va daromadlari: Turmush darajasi tushunchasi va ko'rsatkichlari, bozor iqtisodiyoti sharoitida aholi daromadlari va ularning turlari, iste'mol byudjetlarining mohiyati va turlari, aholining farovonligini baholash usullari haqida ma'lumot beradi.
- Ish haqi tizimi: Ushbu bobda ish haqining mohiyati, funktsiyalari, tarif tizimi, ish haqining turlari, qo'shimcha haqlar va mehnatga haq to'lashning oddiy tizimlari kabi masalalar muhokama qilinadi.
- Mehnat unumdorligi: omillar va rezervlar: Mehnat unumdorligi tushunchasi, uni aniqlash usullari, mehnat unumdorligiga ta'sir etuvchi omillar va uni oshirishning zaxiralari haqida ma'lumotlar beriladi.
- Mehnat motivatsiyasi: Ehtiyojlar va qiziqishlar mehnat motivatsiyasi omili sifatida, mehnat motivatsiyasi jarayonidagi qadriyatlar va mehnat motivatsiyasi omillarining moddiy va ma'naviy tuzilishi kabi savollarga javob beriladi.
- Mehnatga munosabat va undan qoniqish jarayoni: Mehnatga munosabat tushunchasining mazmuni va tuzilishi, unga ta'sir etuvchi omillar, xodimning qoniqishi va qoniqmasligi, ularning sabablari va oqibatlari ko'rib chiqiladi.
- Mehnatga moslashish: Mehnatga moslashishning mohiyati, obyektiv va subyektiv omillari, kasbni tanlash va unga moslashish, martaba pog'onalari orqali ko'tarilishning kompleks tizimi haqida ma'lumotlar beriladi.
- Aholini ijtimoiy himoya qilish tizimi: Ijtimoiy himoya qilish tushunchasi va uning yo'nalishlari, O'zbekistonda kuchli ijtimoiy kafolatlar, ijtimoiy institutlar va xodimlarni ijtimoiy himoya qilish mexanizmi hamda ijtimoiy ta'minot turlari haqida ma'lumotlar beriladi.
- Mehnat sohasidagi sotsiologik tadqiqotlarni o'tkazish: Sotsiologik tadqiqotlar o'tkazishning mohiyati va uslubiyati, sotsiologik tadqiqotlarda asosiy tanlov turlari, sotsiologik tadqiqotlarda axborotlar to'plashning asosiy usullari haqida ma'lumotlar beriladi.