Помир музликларининг текширилиш тарихи

Maqolada Pomir muzliklari toʻgʻrisida statistik maʼlumotlar va kartografik materiallar toʻplash, ularni sistemaga solib tahlil qilish, har bir togʻ tizmasiga glyatsiologik tavsif berish masalalari yoritilgan. Asosan L.D. Dolgushin va G.B. Osipovaning (1989) ishlariga bagʻishlangan.

Asosiy mavzular

Pomir muzliklarini tekshirish tarixining boshlanishi: Pomir togʻ tizmalari va muzliklarini tekshirish tarixi Oʻrta Osiyoning tabiiy resurslarini tekshirish bilan bogʻliq. A.P. Fedchenko ekspeditsiyasi bu borada muhim rol oʻynagan. Uning 1868-yilda boshlangan tadqiqotlari Qoʻqon xonligida va unga tutash hududlarda olib borilgan.
A.P. Fedchenkoning ilk tadqiqotlari: 1869-yilda Samarqand atrofini oʻrganish, Zarafshon vodiysining unumdor yerlari, oʻsimlik va hayvonot dunyosi bilan tanishish, etnografik kuzatishlar olib borish. Geografiya, botanika, zoologiya va etnografiya boʻyicha materiallar toʻplash.
Keyingi tadqiqotlar va kashfiyotlar (1870-1900): A.P. Fedchenko 1870-yilda Koʻhistonga kirib, Turkiston, Zarafshon va Hisor togʻ tizmalarida boʻlgan. Iskandarkoʻlda dam olib, uning atrofidagi togʻ oʻrmonlari bilan tanishgan. 1871-yilda Qizilqumning sharqiy Sirdaryo boʻyi rayonlari bilan tanishgan, Qurama tizmasi orqali Fargʻona vodiysiga kelgan va uning janubiy qismida joylashgan Oloy togʻ tizmasiga koʻtarilgan, Oloy vodiysiga tashrif buyurib, uning tabiati va tabiiy resurslarini oʻrgangan. Turkiston togʻ tizmasiga koʻtarilib, uning muzliklari bilan tanishgan. A. P. Fedchenko ekspeditsiya davomida Oloyorti tizmasini kashf etib, uning orografik tuzilishini batafsil oʻrganib, unga Oloyorti tizmasi deb nom bergan.
Muzliklarni o'rganish bo'yicha xalqaro tashkilotlar: XIX asr oxirida Xalqaro muzlik komissiyasi tuzildi. Rossiyadan I.V. Mushketov vakil sifatida kiritildi. 1895-yilda Rossiya Geografiya jamiyati qoshida muzlik komissiyasi tuziladi. 1897-yilda Oʻrta Osiyoda, Toshkentda Rossiya Geografiya jamiyatining Turkiston boʻlimi ish boshlaydi.
V.F. Oshaninning hissasi: 1878-yilda V.F. Oshanin Pomir togʻ sistemasidagi eng yirik Pyotr I tizmasini va Muksuv daryosining yuqori qismida joylashgan eng katta vodiy muzligini kashf etgan. Muzlikka 1880-yilda Fedchenko nomi berilgan.
Sovet davridagi ekspeditsiyalar: 1928-yilda SSSR Fanlar Akademiyasi tashabbusi bilan katta ekspeditsiya tashkil etiladi. Fedchenko muzligini batafsil tekshirish, fototeodolit съёмкаlar oʻtkazish, muzliklarning aniq topografik kartalarini tuzish. 1933-yilda Fedchenko muzligining chekka qismida birinchi statsionar kuzatuv oʻchogʻi bunyod etildi.