Hефть нархи ўзгаришининг Озарбайжон иқтисодиётга таъсири
Maqolada Ozarbayjon iqtisodiyotiga neft narxlarining ta'siri, mamlakatda yangi quvur yo'llarining ishga tushirilishi va neftdan boshqa tarmoqlarni rivojlantirish bo'yicha ishlar yoritilgan. Ozarbayjon neft narxining pasayishini hisobga olgan holda iqtisodiy siyosat olib bormoqda. Neft bozori narxlarining pasayishi Ozarbayjon iqtisodiyotiga jiddiy ta'sir ko'rsatmaydi, chunki uning iqtisodiyoti tashqi omillarga qarshi tura oladi. Ozarbayjon neft sanoati 18-20-asrlardan boshlab rivojlanib, iqtisodiyotda yetakchi rol o'ynaydi. Sovet davrida neft eksporti kamaydi, ammo keyinchalik tiklandi. Ikkinchi jahon urushidan so'ng sanoat rivojlandi. 50-60-yillarda Rossiyaning boshqa mintaqalarida neft topilishi Ozarbayjon neftiga qiziqishni kamaytirdi, ammo keyinchalik neft va gaz sanoati tiklandi va rivojlandi. Mustaqillikka erishgandan so'ng, xorijiy investitsiyalar jalb qilindi, "Asr shartnomasi" imzolandi va neft-gaz qazib olish ko'paydi. Bugungi kunda Ozarbayjon iqtisodiyotining asosini neft-gaz tarmoq tashkil etadi va neft 22 ta mamlakatga eksport qilinadi. YAngi quvurlar qurildi va neft va gaz eksporti ortdi.
Asosiy mavzular
- Neft narxlarining Ozarbayjon iqtisodiyotiga ta'siri: Jahon neft narxlarining o'zgarishi Ozarbayjon iqtisodiyotiga ta'sir etadi. Ozarbayjon jahon neft narxlarining pasayishini hisobga olgan holda iqtisodiy siyosat olib boradi. Tahlilchilarning fikricha, jahon neft bozorida narxlarning pasayishi Ozarbayjon iqtisodiyotiga jiddiy ta'sir ko'rsatmaydi. Ozarbayjon iqtisodiyoti tashqi omillar ta'siriga qarshi tura oladi.
- Ozarbayjon neft sanoatining rivojlanishi: Ozarbayjon neft tarmog'i o'tgan asrning 18-20-yillaridan boshlab taraqqiy eta boshladi va Ozarbayjon iqtisodiyotida yetakchi kuchga aylandi. 1919-yilda neftdan tushadigan daromadlar juda kam edi. Ozarbayjon neftini asosan Rossiya xarid qilar edi. Keyinchalik Yevropa davlatlariga ham neft sotila boshladi. Rossiyada yuz bergan inqiloblar tufayli Ozarbayjon neftining eksporti kamaydi. Ikkinchi jahon urushidan so'ng, respublika iqtisodiyotining rivojlanishiga alohida e'tibor qaratildi. 50-yillarning o'rtalariga kelib Ozarbayjon uglevodorod ishlab chiqarish bo'yicha yetakchi respublikaga aylandi.
- Mustaqillikdan keyingi davr: Mustaqillikka erishgan Ozarbayjon oldida milliy iqtisodiyotni zamon talablari darajasida rivojlantirish va bozor iqtisodiyoti talablari asosida jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashdek muhim masala turardi. Mamlakatning boy uglevodorod resurslari va ko'p yillik tajriba asosida neft va neftni qayta ishlash sanoati rivojlantirila boshlandi. 1990-yillarda iqtisodiy islohotlarni hayotga tatbiq etish yo'lida bir qator qonunlar qabul qilindi. Mustaqillik yillarida xorijiy investorlar Ozarbayjonning boy neft zahiralariga qiziqish bildira boshladilar. 1994-yilning sentyabrida "Asr shartnomasi" imzolandi. Bugungi kunda Ozarbayjon iqtisodiyotining asosini neftgaz tarmoq tashkil qiladi. 2008-yilda boshlangan jahon inqiroziga qaramay Ozarbayjonda yalpi ishlab chiqarish yuqori ligicha qolmoqda. So'nggi yillarda Ozarbayjonda jahon bozoriga neft va gaz yetkazib berish maqsadida yangi quvurlar qurildi.