Fizika
Ushbu kitob O'zbekiston o'rta maxsus ta'lim tizimi uchun fizika fanidan darslik bo'lib, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari o'quvchilariga mo'ljallangan. Kitobda mexanika, molekulyar fizika, termodinamika, elektrodinamika kabi fizika fanining asosiy bo'limlari sodda va tushunarli tilda yoritilgan. Darslik o'quv dasturi asosida yaratilgan bo'lib, nazariy ma'lumotlar bilan birga amaliy mashqlar va masalalar yechish namunalari ham keltirilgan.
Asosiy mavzular
- Kinematika: Ushbu bo'limda harakatning asosiy kinematik tushunchalari, sanoq sistemasi, tezlik, tezlanish, ko'chish va yo'l kabi kattaliklar o'rganiladi. Tekis harakat, notekis harakat va egri chiziqli harakat kabi harakat turlari tahlil qilinadi va ularning kinematik tenglamalari keltiriladi.
- Dinamika: Dinamika bo'limi Nyuton qonunlariga asoslanadi. Inertlik, massa, kuch, impuls kabi tushunchalar kiritiladi. Jismga ta'sir etuvchi kuchlarning ta'siri va harakat qonunlari, shuningdek, Nyutonning butun olam tortishish qonuni ko'rib chiqiladi.
- Saqlanish qonunlari: Ushbu bo'limda impulsning saqlanish qonuni, energiyaning turlari, mexanik ish, quvvat va ularning saqlanish qonunlari kabi mavzular yoritilgan. Elastik va noelastik to'qnashuvlar ham tahlil qilinadi.
- Qattiq jismlar mexanikasi: Qattiq jism tushunchasi, inersiya momenti, kuch momenti, aylanish harakati dinamikasi, deformatsiya va uning turlari, kuchlanish, elastiklik va mustahkamlik kabi tushunchalar o'rganiladi. Qattiq jismlarning muvozanat shartlari ko'rib chiqiladi.
- Suyuqliklar va gazlar mexanikasi: Suyuqlik va gazlarning xossalari, bosim, Paskal va Arximed qonunlari, suyuqlik oqimi, uzluksizlik va Bernulli tenglamalari kabi mavzular yoritilgan. Suyuqliklarda va gazlarda jismlarning harakati, ko'tarish kuchi kabi masalalar ko'rib chiqiladi.
- Elektromagnitika asoslari: Elektrostatika, Kulon qonuni, elektr maydoni, potensial, dielektriklar, kondensatorlar, elektr sig'imi, elektr tokining asosiy qonunlari, zanjirlar, magnit maydon, Amper qonuni, Lorens kuchi, elektromagnit induksiya, o'zinduksiya, transformatorlar, elektromagnit tebranishlar, Maksvell nazariyasi, elektromagnit to'lqinlar va shu kabi elektrodinamikaga oid tushunchalar keltirilgan.
- Molekulyar fizika va termodinamika asoslari: Moddalarning tuzilishi va xossalari, molekulyar harakat, ideal gaz qonunlari, termodinamikaning asosiy qonunlari, issiqlik sig'imi, agregat holatlar, bug'lanish, qaynash va boshqa termodinamik jarayonlar batafsil tahlil qilingan.