Экология
Ushbu kitob O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi tomonidan nashr etilgan bo'lib, Toshkent Avtomobil Yo'llar Institutida ekologiya fanini o'rganuvchi talabalar uchun mo'ljallangan ma'ruzalar matnidir. Kitobda ekologiya asoslari, atrof-muhit muhofazasi, ekotizimlar, atmosfera muhofazasi, litosfera va tuproqlarni muhofaza qilish kabi mavzular yoritilgan. Materiallar talabalarga ekologiya fanining vazifasi va mazmunini, ekologik muammolarni, atrof-muhitning ifloslanishini va ularni bartaraf etish yo'llarini tushuntirishga qaratilgan.
Asosiy mavzular
- Ekologiya asoslari fanining vazifasi va mazmuni: Ekologiya fanining asosiy tushunchalari, biosfera, ekologik omillar, ekotizimlar, atrof-muhit ifloslanishi kabi masalalar ko'rib chiqiladi. Ekologiya fanining ahamiyati, rivojlanish tarixi, maqsadi va vazifalari bayon etiladi.
- Ekotizimlar. Biotsenoz. Populyatsiya: Ekotizimlar, ularning turlari, trofik tuzilishi, biotsenoz va uning tuzilishi, populyatsiya kabi tushunchalar ochib beriladi. Ekotizimlarning barqarorligi, oziq-ovqat zanjirlari va ekologik piramidalar haqida ma'lumot beriladi.
- Atrof tabiiy muhit resurslari va ularning tasnifi: Tabiiy resurslarning tasnifi, real va potensial resurslar, tiklanadigan va tiklanmaydigan resurslar, resurslardan oqilona foydalanish va tejash, chiqindisiz ishlab chiqarish kabi masalalar yoritiladi. O'zbekistonning mineral xom ashyo resurslari haqida ma'lumot beriladi.
- Ilmiy texnika taraqqiyotining ekologik muammolari: Jamiyatning global ekologik muammolari, iqlimning global isishi, ozon tuynugi, kislotali yomg'irlar, radioaktiv ifloslanish kabi masalalar ko'rib chiqiladi. O'zbekiston Respublikasining ekologiya siyosati va xalqaro ekologik hamkorlik haqida ma'lumot beriladi.
- Atmosfera havosini muhofaza qilish: Atmosferaning tuzilishi va tarkibi, gaz balansi, atmosferani ifloslantiruvchi manbalar, atmosfera ifloslanishining inson, o'simlik va hayvonlarga ta'siri, atmosfera sifatini me'yorlash, O'zbekistonda atmosferaning ifloslanishi va uni oldini olish muammolari kabi mavzular yoritiladi.
- Gidrosfera. Suvlarni muhofaza qilish: Gidrosfera, chuchuk suvning yetishmasligi, suv havzalarining ifloslanishi, suvlarni muhofaza qilish va ulardan oqilona foydalanish, O'zbekiston suv resurslari, Orol muammosi kabi masalalar ko'rib chiqiladi.
- Litosfera. Tuproqlarni muhofaza qilish: Litosfera, tuproqning ahamiyati, tuproq eroziyasi, tuproqlarni ifloslanishi va muhofaza qilish, O'zbekiston tuproqlari va ulardan foydalanishdagi ekologik muammolar kabi mavzular yoritiladi.
- Avtomobil transportning ekotizimlarga ta'siri: Avtotransportning atrof-muhitni ifloslantirishi, avtomobillar chiqindi gazlarining tarkibi, chiqindi gazlardagi zararli moddalarning ta'siri, avtotransportni ekologik xavfsizligini oshirish yo'nalishlari kabi masalalar ko'rib chiqiladi.
- Atrof-muhitni muhofaza qilishda ekologik huquq asoslari: Ekologik huquqning vazifalari, prinsiplari, ekologik huquqning konstitutsiyaviy asoslari, ekologik huquqbuzarlik va javobgarlik, ekologik davlat boshqaruvi kabi mavzular yoritiladi.