Курс лекций по сопоставительной грамматике русского и узбекского языков
Ushbu kitob rus va o'zbek tillari grammatikasini solishtirishga bag'ishlangan. Unda turli grammatik kategoriyalar, so'z turkumlari, gap tuzilishi va ularning o'ziga xos xususiyatlari tahlil qilingan. Kitobda tillarni o'rganish va o'qitish metodikasiga ham e'tibor qaratilgan.
Asosiy mavzular
- So'z turkumlari (ot, sifat, son, fe'l, ravish): Har bir so'z turkumining o'ziga xos grammatik belgilari, ma'no xususiyatlari va gapdagi vazifasi solishtirilib tahlil qilinadi. Masalan, otlarning jins, son va kelishik kategoriyalari, sifatlarning daraja shakllari, sonlarning turlari (miqdor, tartib) va ularning o'zgarishi, fe'llarning zamon, mayl va shaxs shakllari kabi jihatlar ko'rib chiqiladi.
- Gap tuzilishi (so'z birikmasi, sodda gap, qo'shma gap): So'z birikmalarining turlari (moslashuv, boshqaruv, bitishuv), sodda gaplarning tuzilishi (ega, kesim va boshqa bo'laklarning o'rni), qo'shma gaplarning turlari (bog'langan, ergashgan, aralash) va ularning grammatik aloqalari tahlil etiladi. Gap bo'laklarining ifodalanish usullari (so'z turkumlari orqali) ko'rsatiladi.
- Grammatik kategoriyalar (jins, son, kelishik, zamon, mayl): Tilshunoslikdagi jins, son, kelishik, zamon, mayl kabi grammatik kategoriyalarning rus va o'zbek tillaridagi ifodalanishi, ularning o'zaro farqlari va o'xshash jihatlari batafsil yoritiladi. Ushbu kategoriyalarning ma'nosi, ishlatilishi, so'zlar bilan aloqadorligi kabi masalalar ko'rib chiqiladi.
- So'zlarning o'zgarishi (turlanish, tuslanish): So'zlarning kelishiklar bo'yicha o'zgarishi (turlanish), fe'llarning zamon va shaxslar bo'yicha o'zgarishi (tuslanish) masalalari qiyosiy tarzda o'rganiladi. Bu jarayonlarda qaysi so'z turkumlari qanday o'zgarishi, o'zgarish qonuniyatlari va ularning istisnolari tahlil qilinadi.
- Yordamchi so'zlar (predlog, bog'lovchi, yuklama, modal so'zlar): Yordamchi so'zlarning rus va o'zbek tillarida ifodalanishi, ularning vazifasi (so'zlarni bog'lash, ma'noni kuchaytirish, munosabat bildirish) qiyosiy tarzda o'rganiladi. Ushbu so'z turkumlarining ma'no xususiyatlari, ishlatilish o'rinlari va farqli jihatlari ko'rib chiqiladi.