Fauna, ecology and taxonomy of cypriniformes fish helminths in Uzbekistan

Ushbu tadqiqot Oʻzbekistonning shimoliy-sharqiy qismida joylashgan sunʼiy va tabiiy suv havzalarida uchraydigan Cypriniformes turkumiga mansub baliqlarning gelmintofaunasini qiyosiy oʻrganish, faunal yigʻilish usullarini aniqlash va baliqlarning gelmintoz kasalliklarining oldini olishga qaratilgan. Tadqiqot davomida aniqlangan parazitlar tahlil qilinib, ularning taksonomik va faunal xususiyatlari o'rganilgan. Syrdaryo daryosining turli suv havzalarida Cypriniformes turkumiga mansub baliqlarda 49 turdagi parazitlar aniqlangan, ulardan 18 tasi Trematoda sinfiga, 13 tasi Cestoda sinfiga, 4 tasi Acanthocephala sinfiga va 14 tasi Nematoda sinfiga mansub. Cypriniformes turkumiga mansub parazit chuvalchanglarning biologik xususiyatlari va ekologik oʻziga xosligini tahlil qilish asosida gelmintlar jamoasining uchta turi aniqlangan: 25 turi Cypriniformes turkumida yakuniy xoʻjayin sifatida, 19 turi oraliq xoʻjayin sifatida va 6 turi rezervuar (paratenetik) xoʻjayin sifatida parazitlik qiladi. Dioctophyme renale birinchi marta Syrdaryo daryosi havzasida uchraydigan zog'ora balig'ida aniqlangan. Oddiy zog'ora baliqlari Raphidascaris acus lichinkasining yangi xo'jayini hisoblanadi. Faktik maʼlumotlar asosida Oʻzbekiston shimoliy-sharqida joylashgan suv havzalarida Cypriniformes gelmintofaunasining miqdoriy va sifat tarkibiga taʼsir etuvchi omillar keltirilgan.

Asosiy mavzular

• Gelmintofauna tarkibi: Sirdaryo havzasida Cypriniformes baliqlarida 49 turdagi gelmintlar mavjudligi aniqlangan. Ulardan 18 tasi Trematoda, 13 tasi Cestoda, 14 tasi Nematoda va 4 tasi Acanthocephala sinflariga mansub.
• Gelmintlar ekologiyasi: Cypriniformes baliqlarda parazitlik qiluvchi gelmintlar jamoasining uchta turi aniqlangan: yakuniy xoʻjayin, oraliq xoʻjayin va rezervuar xoʻjayin sifatida.
• Yangi parazitlar: Dioctophyme renale birinchi marta zogʻora baligʻida, Raphidascaris acus esa oddiy zogʻora baligʻida yangi xoʻjayin sifatida qayd etilgan.
• Suv havzalarining ta'siri: Sirdaryo daryosida gelmintlar xilma-xilligi yuqori (39 tur), Chirchiq daryosida 15 tur, Aydar-Arnasoy koʻl tizimida esa 8 tur aniqlangan. Baliq fermalarida 10 turdagi gelmintlar mavjud.
• Patogen turlar: Sanguinicola inermis, Diplostomum spathaceum, Tylodelphys clavata, Khawia sinensis, Bothriocephalus opsariichthydis, Ligula intestinalis va Raphidascaris acus kabi turlar patogen hisoblanadi.