Fauna, ecology and taxonomy of cypriniformes fish helminths in Uzbekiston
Ushbu tadqiqot Oʻzbekistonning sunʼiy va tabiiy suv havzalarida Cypriniformes baliqlarining gelmintofaunasini oʻrganishga, faunal yigʻilishlarining shakllanish yoʻllarini aniqlashga va baliq gelmintozining oldini olishning ilmiy asoslarini ishlab chiqishga qaratilgan. Oʻzbekiston shimoli-sharqida Cypriniformes turkumiga mansub baliqlarning suv havzalarida gelmintofaunaning keng va tizimli tadqiqoti oʻtkazildi hamda aniqlangan parazitlarning taksonomik va faunal tahlili amalga oshirildi. Sirdaryo daryosining turli suv havzalarida Cypriniformes parazitik chuvalchanglarining faunasi 49 turni tashkil etadi, ulardan 18 tasi Trematoda sinfiga, 13 tasi Cestode sinfiga, 4 tasi Acanthocephala sinfiga va 14 tasi Nematoda sinfiga mansubdir. Cypriniformes parazitik chuvalchanglarining biologik xususiyatlari va ekologik xususiyatlari gelmintlarning uchta turini ajratish imkonini beradi: 25 turi Cypriniformesni yakuniy xoʻjayin sifatida parazitlaydi, 19 turi oraliq xoʻjayin sifatida parazitlaydi va 6 turi rezervuar (paratenik) xoʻjayin sifatida parazitlaydi. Dioctophyme renale Sirdaryo daryosi suv havzalari uchun ilk bor ilmoqda roʻyxatga olingan. Bizning tadqiqotimizga koʻra, oddiy karp, xoʻjayin sifatida Raphidascaris acus lichinkalarining yangi xoʻjayini Nematoda hisoblanadi. Faktik maʼlumotlar asosida Oʻzbekiston shimoli-sharqida tsiprinidlar gelmintofaunasining miqdoriy va sifat tarkibining atrof-muhit omili haqida xabar berilgan.
Asosiy mavzular
- Gelmintlar faunasi: Sirdaryo havzasining gelmintlari oʻrganish uchun eng mashhur ob’ektlardan biridir. Sirdaryo havzasi turli xil ekologik sharoitlarga ega boʻlgan transchegaraviy hududdir.
- Materiallar va usullar: Statsionar tadqiqotlar 2009-2014 yillarda Sirdaryo havzasining suv havzalarida (Sirdaryo daryosi, Chirchiq daryosi, Aydar-Arnasoy koʻl tizimi, Toʻyahuguz suv ombori va "Baliqchi", "Damachi" va "Toshkent baliq fermasi" baliq xoʻjaliklarida), Sirdaryo, Toshkent va Jizzax viloyatlarida olib borildi.
- Natijalar va muhokama: Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatdiki, Sirdaryo havzasidan (Oʻzbekiston ichida) Cypriniformes gelmintlari hozirda 49 turni tashkil etadi: 18 turi Trematoda sinfiga, 13 tasi Cestoda sinfiga, 14 tasi Nematoda sinfiga va 4 tasi Acanthocephala sinfiga kiradi (1-jadval).
- Xulosa: Ushbu tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, Sirdaryo daryosi havzasidagi suv havzalarida Cypriniformes gelmintlarining sifat va miqdoriy taqsimlanishi juda notekis. Turlarning eng katta xilma-xilligi daryoning qirgʻoq qismlarida yaxshi isitiladigan suv havzalari bilan tavsiflanadi.