Iqtisodiyot nazariyasi

Ushbu kitobda O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-2021 yillardagi Harakatlar strategiyasi asosida kasb-hunar kollejlari va akademik litseylari o'quvchilari uchun mo'ljallangan "Iqtisodiyot nazariyasi" fanining asosiy tushunchalari, qonun-qoidalari hamda tamoyillari o'z ichiga olgan va ixcham hamda sodda bayon etilgan.

Asosiy mavzular

Iqtisodiyot nazariyasi fanining predmeti va o'rganish metodlari: Ushbu bobda jamiyat hayotida yuz beradigan iqtisodiy jarayonlar va hodisalar, iqtisodiy qonunlar va qonuniyatlar, iqtisodiy kategoriyalar, asosiy iqtisodiy tushunchalar va ko'rsatkichlar, shuningdek, iqtisodiyot nazariyasining o'ziga xos xususiyatlari va zamonaviy iqtisodiy ongning rivojlanishi haqida so'z yuritiladi.
Bozor tushunchasi, uning mohiyati va vazifalari: Ushbu bobda bozor tushunchasi, uning mohiyati va vazifalari, bozorning iqtisodiyot uchun ahamiyati, bozorning turlari va segmentlari, shuningdek, bozorning obyekti jihatidan turlanishi, bozorda raqobat va uning turlari, bozor iqtisodiyotiga o'tishning asosiy yo'nalishlari va O'zbekiston modelining o'ziga xos jihatlari haqida ma'lumot berilgan.
Tadbirkorlik faoliyati va kichik biznes: Ushbu bobda tadbirkorlik tushunchasi, uning mohiyati, tadbirkorlikka xos xususiyatlar, tadbirkorlik turlari, tadbirkorlik faoliyati shakllari, tadbirkorlik kapitali va uning harakati, shuningdek, O'zbekistonda kichik biznesni rivojlantirishning asosiy yo'nalishlari haqida so'z yuritilgan.
Iqtisodiy faoliyat va uning samaradorligi. Sarf-xarajatlar va foyda: Ushbu bobda iqtisodiy faoliyat, uning mazmuni va turlari, ishlab chiqarish jarayonining mazmuni va uning o‘ziga xosligi, ishlab chiqarish sohalari, ishlab chiqarish omillari va ularning tarkibi, ishlab chiqarishning umumiy va pirovard natijasi, mehnat unumdorligi va unga ta’sir etuvchi omillar, iqtisodiy xarajatlar tushunchasi, xarajatlarning tarkibi, qisqa davrdagi ishlab chiqarish xarajatlari, me’yoriy xarajatlar, foyda mazmuni, foyda me’yori va massasi, foydaning taqsimlanishi va ishlatilishi, zarar ko‘ruvchi korxonalar, zarar ko‘rishning me’yori va korxonalarning bankrot bo‘lishi, shuningdek, iqtisodiy faoliyatning foydali tomonlari haqida ma'lumot berilgan.
Ish haqi. Aholi daromadlari va turmush darajasi: Ushbu bobda ish haqi va uning mohiyati, ish haqi tizimlari, nominal va real ish haqi, ish haqi darajasining tabaqalashuvi, ishchi kuchini qayta taqsimlashning bozor mexanizmi, aholi daromadlari va ularning turlari, bozor iqtisodiyoti sharoitida daromadlar tengsizligining vujudga kelish sabablari, aholi turmush darajasi va uning ko‘rsatkichlari, o‘zbekistonda ijtimoiy siyosatning asosiy yo‘nalishlari haqida so'z yuritiladi.
Raqobat nazariyasi: Ushbu bobda raqobatning mohiyati, raqobatning iqtisodiy asoslari va maqsadi, raqobat strategiyasi, raqobat kurashi shakllari, raqobat usullari: nohalol va halol raqobat, mukammal raqobat va uning afzalliklari, O'zbekistonda monopoliyaga qarshi qonunchilik va sog'lom raqobat uchun shart-sharoitning yaratilishi haqida ma'lumot berilgan.
Narx va uning shakllanish mexanizmi: Ushbu bobda narxning iqtisodiy mazmuni, narxning funksiyalari va vazifalari, erkin bozorda narxning shakllanishi, narxga ta'sir etuvchi omillar, O'zbekistonda amaldagi narx tizimi va turlari, narx belgilashda foydani maksimallashtirish haqida so'z yuritilgan.
Bozor iqtisodiyotining tartiblanishi: Ushbu bobda bozor iqtisodiyotining tartiblanishining bozor mexanizmi va davlat mexanizmi, iqtisodiyotni davlat tomonidan tartibga solishning monetar va yangi klassik modellari, iqtisodiyotni tartibga solishda fiskal siyosat, iqtisodiyotni tartibga solishning Keynscha modeli, iqtisodiyotni tartibga solishning monetar modeli hamda O'zbekistonda milliy pul tizimini shakllantirish va uni mustahkamlash bosqichlari haqida ma'lumot berilgan.
Agrar munosabatlar: Ushbu bobda agrar munosabatlar va ularning bozor iqtisodiyoti sharoitidagi xususiyatlari, yerning resurs sifatida alohida xususiyatlari, yer - mulk va xo'jalik yuritish obyekti sifatida, ijara munosabatlari, yer rentasi tushunchasi, agrofirmalar va agrosanoat birlashmalari, fermerlar uyushmasi, fermer xo'jaligini qo'llab-quvvatlashning davlat dasturlari haqida so'z yuritiladi.
Yalpi milliy mahsulot: Ushbu bobda milliy iqtisodiyot va uning tarkibiy tuzilishi, milliy mahsulotning iqtisodiy mazmuni, yalpi ijtimoiy mahsulotning tarkibiy qismlari va harakat shakllari, milliy iqtisodiyot va iqtisodiy mustaqillik haqida ma'lumot berilgan.
Iste'mol, jamg'arish va investitsiyalar: Ushbu bobda iste'mol va jamg'arishning iqtisodiy mazmuni, iste'mol va jamg'arish o'rtasidagi o'zaro bog'liqlik, ularni belgilovchi omillar, investitsiyaning iqtisodiy mazmuni va uning darajasini belgilovchi omillar, loyiha risklari va ularning tasnifi, O'zbekistonda investitsiya faolligini ta'minlash haqida so'z yuritiladi.
Ishchi kuchi va uning bandligi: Ushbu bobda ishchi kuchining takror yaratilishi, ishchi kuchining miqdori va sifat jihatlari, aholi o'sishining ishchi kuchi taklifiga ta'siri, ishchi kuchiga talab va taklif, ishsizlikning mazmuni va kelib chiqish sabablari, ishsizlik turlari va ularning farqlari, ishsizlikning iqtisodiy va ijtimoiy oqibatlari, Ouken qonuni, inflatsiya va ishsizlikning o'zaro bog'liqligi, Fillips egri chizig'i, ishchi kuchini qayta taqsimlashning bozor mexanizmi va ish bilan bandlikni ta'minlashda davlatning roli haqida ma'lumot berilgan.
Moliya tizimi: Ushbu bobda moliya munosabatlarining mohiyati va vazifalari, moliya, uning funksiyasi va vazifalari, moliya tizimi va uning bo'g'inlari tavsifi, davlat bilan korxonalar o'rtasidagi moliyaviy munosabatlar, moliyaning takror ishlab chiqarish, taqsimot, rag'batlantirish, nazorat qilish vazifalari, O'zbekistonda moliya bozorini shakllantirish jarayoni, davlat budjetining xususiyatlari, davlat budjetining taqsimlash va nazorat funksiyalari, soliq tizimining vujudga kelishi va soliqlarning mohiyati, soliqqa tortish tamoyillari va soliq turlari haqida so'z yuritiladi.