Grammatik kategoriyalarning sistem tadqiqi
Ushbu darslik "Grammatik kategoriyalarning sistem tadqiqi" fanini chuqur o'rganishga qaratilgan. Unda grammatik kategoriyalarning nazariy asoslari, turlari, tuzilishi va funktsiyalari batafsil yoritilgan. Xususan, tilshunoslikdagi turli nazariyalar, jumladan, strukturalizm, semantika, va boshqa yo'nalishlar nuqtai nazaridan grammatik kategoriyalar tahlil qilingan. Darslikda grammatik kategoriyalarni sistemli o'rganish, ularning semantik va sintaktik jihatlari, morfologik va sintaktik kategoriyalar hamda ularning o'zaro bog'liqligi ochib berilgan. Shuningdek, turli tillardagi grammatik kategoriyalar qiyosiy tahlil qilinib, o'zbek tilshunosligidagi dolzarb masalalar ko'rib chiqilgan.
Asosiy mavzular
- Grammatik kategoriyalarning sistem tadqiqi: maqsad va vazifalari: Bu mavzuda "Grammatik kategoriyalarning sistem tadqiqi" fanining maqsadi, vazifalari va obyekti aniqlangan. An'anaviy tilshunoslikda grammatik kategoriyalarning o'rganilishi, "kategoriya" tushunchasi va uning tizimi, grammatik kategoriyalarning asosiy belgilari hamda dunyo tillaridagi farqlanish xususiyatlari bayon etilgan.
- Semantik kategoriyalar va grammatik kategoriyalar: Mazmunda qadimgi va hozirgi tillarda semantik kategoriyalar, sintaktik semantika hamda semantik va grammatik kategoriyalar o'rtasidagi aloqadorlik yoritilgan. Turli tillardagi grammatik kategoriyalarning ko'pchiligi semantik kategoriyalarga taalluqli ekanligi ta'kidlangan.
- Grammatik kategoriya turlari va strukturasi: Bu bo'limda grammatik kategoriyalarning turlari, morfologik va sintaktik kategoriyalarning grammatik belgilariga ko'ra tasnifi, shuningdek, ularni aniqlash usullari va o'zaro munosabatlari haqida ma'lumot berilgan.
- Morfologik kategoriyalar: Morfologik kategoriyalar, ularning turlari va tasnifi, shuningdek, ularning leksik-semantik qatorlar bilan o'zaro munosabati haqida so'z boradi. Xususan, son, kelishik, kesimlik, nisbat kabi kategoriyalar tahlil qilingan.
- Sintaktik kategoriyalar: Sintaktik gramatikaga kiruvchi kategoriyalar, jumladan, sintagmatik va paradigmatik kategoriyalar turlari hamda ularning o'ziga xos xususiyatlari bayon etilgan. Sintaktik kategoriyalarning ma'naviy va shakliy jihatlari ochib berilgan.