Fizika fanining mexanika va malekulyar fizika bo`limiga oid tajriba mashg`ulotlarini bajarishga mo`ljallangan oquv metodik ko`rsatma.
Ushbu hujjat Namangan muhandislik-qurilish instituti fizika kafedrasi tomonidan tayyorlangan oʻquv-metodik qoʻllanma boʻlib, fizika fanining mexanika va molekulyar fizika boʻlimlariga oid laboratoriya mashgʻulotlarini bajarishga moʻljallangan. Qoʻllanmada fizikaning turli mavzulari boʻyicha nazariy maʼlumotlar, bajarilishi kerak boʻlgan laboratoriya ishlarining tavsifi, ularning maqsadlari, kerakli asbob-uskunalar, ishni bajarish tartibi hamda nazorat savollari keltirilgan. Ushbu qoʻllanma talabalarning nazariy bilimlarini amaliyotda mustahkamlashlari va fizika qonun-qoidalarini tushunishlarini chuqurlashtirishga qaratilgan.
Asosiy mavzular
- Fizikaviy kattaliklarni o'lchash va xatoliklar nazariyasi: Laboratoriya ishlarida fizikaviy kattaliklarni aniq oʻlchash hamda oʻlchash jarayonida yuzaga keladigan sistemali va tasodifiy xatoliklarni aniqlash usullari, ularning sabablari va kamaytirish yoʻllari tushuntirilgan. Oʻrtacha qiymatni hisoblash, absolut va nisbiy xatoliklarni aniqlash formulalari berilgan.
- Matematik mayatnik yordamida erkin tushish tezlanishini aniqlash: Matematik mayatnikning tebranish davri va uning uzunligi hamda erkin tushish tezlanishi oʻrtasidagi bogʻliqlikni aniqlashga qaratilgan laboratoriya ishi. Bunda tebranish davrini hisoblash uchun formulalar va tajribani bajarish tartibi keltirilgan.
- Prujinaning elastiklik va mexanik xossalari: Prujinaning elastiklik koeffisiyenti va uning materialiga bog'liqligi, prujinaning tebranish davri va uning o'lchamlari o'rtasidagi munosabatlar o'rganiladi. Shuningdek, prujinaning elastiklik moduli aniqlanadi.
- Mayatnikning inertsiya momentini aniqlash: Bu laboratoriya ishida turli jismlarning inertsiya momentini aniqlash uchun tayyorlangan qurilmalar va usullar tavsiflangan. Xususan, Oberbek mayatnigi yordamida jismlarning aylanish o'qiga nisbatan inertsiya momentini hisoblash ko'rsatilgan.
- Burama mayatnik va uning fizik xossalari: Burama mayatnik yordamida jismlarning inertsiya momentini aniqlash va buralish doimiysini topish usullari o'rganiladi. Bu jarayonda simning elastiklik xossalari ham ko'rib chiqiladi.
- Tovush va uning xossalari: Tovushning interferensiyasi, tovushning balandligi va chastotasi, monochromat ik tovushning holati va uning o'zgarishi o'rganiladi. Tovush tezligini aniqlash usullari va mexanikasi tushuntiriladi.
- Suyuqliklarning sirt taranglik koeffisiyenti: Suyuqlikning sirt taranglik koeffisiyenti tushunchasi, uni aniqlash usullari va ushbu koeffisiyentning temperatura va boshqa omillarga bog'liqligi o'rganiladi.
- Suyuqlik ichki ishqalanish koeffisiyentini aniqlash: Suyuqlik ichki ishqalanish koeffisiyenti tushunchasi, Stoks qonuni va uning qo'llanilishi, shuningdek, suyuqlik ichida harakatlanayotgan sharchaga ta'sir etuvchi kuchlar (og'irlik kuchi, Arximed kuchi, tortishish kuchi) tahlili keltirilgan.
- Gazlarning issiqlik sig'imi va adiabatik jarayon: Gazlarning solishtirma issiqlik sig'imlari (Cp va Cv), ularning nisbati (γ) va adiabatik jarayonlar tahlil qilingan. Gazning temperaturasi va bosimining o'zgarishi bilan bog'liq qonuniyatlar ko'rsatilgan.
- Yashirin bug'lanish issiqligi: Yashirin bug'lanish issiqligi tushunchasi, uni aniqlash usullari va bu jarayonda ishtirok etuvchi issiqlik miqdori hisoblash yo'llari ko'rsatilgan. Qurilmalar va tajribalar tavsiflangan.