Kitob X.N.Atabayeva tomonidan yozilgan "SOYA" nomli risola boʻlib, unda soya ekinining morfologiyasi, biologiyasi va yetishtirish texnologiyasi haqida maʼlumotlar keltirilgan. Risola qishloq xoʻjaligi sohasidagi ilmiy xodimlar, yosh olimlar, aspirantlar, magistrlar va mutaxassislar uchun moʻljallangan. Kitobda soyaning xalq xoʻjaligidagi ahamiyati, tarkibi, navlari, agrotexnikasi va hosildorligini oshirish yoʻllari kabi masalalar yoritilgan.
Kitob X.N.Atabayevaning "Soya" nomli asari bo'lib, unda soyaning morfologiyasi, biologiyasi va yetishtirish texnologiyalari haqida ma'lumot berilgan. Kitob soyaning xalq xo'jaligidagi ahamiyati, ozuqaviy qiymati, sanoatda qo'llanilishi, agrotexnik xususiyatlari, navlari, urug'chiligi, kasalliklari va zararkunandalariga qarshi kurash usullari kabi masalalarni qamrab oladi. Shuningdek, kitobda soyaning in vitro usulida o'stirishga kiritish texnologiyasi ham yoritilgan.
Ushbu dissertatsiya avtoreferati «Soya navlarining yuqori va ertaki hosil olish agrotexnologiyasi elementlarini ishlab chiqish» mavzusida bo'lib, unda mahalliy soya navlarini asosiy ekin sifatida yetishtirishda, dukkaklarni tez yetilishini ta'minlashda defoliatsiya agrotadbiridan foydalanish orqali yuqori, ertaki va sifatli soya doni yetishtirish va defoliatsiya samaradorligiga o'simlikning ko'chat qalinligi va qoʻllanilgan preparatlarning ta'sirini ilmiy tomondan asoslash hamda ularning maqbul me'yorlarini aniqlab ishlab chiqarishga tavsiyalar berish masalalari ko'rib chiqilgan. Tadqiqot natijalariga ko'ra, soyaning «Ustoz MM-60» va «Baraka» navlarini optimal koʻchat qalinligida parvarishlab, dukkaklari 50-60% pishganda qoʻllanilgan defoliant ta'sirida barglarining erta toʻkilishi hisobiga oʻsimlik tanasidagi mavjud oziqa elementlaridan samarali foydalanish natijasida dukkaklarning nazoratdagi oʻsimliklarga nisbatan oʻrtacha 4-11 kungacha erta yetilishi isbotlangan. Shuningdek, defoliatsiya tadbirini oʻtkazish hisobiga soyaning “Ustoz MM-60” navida shartli sof foyda oʻrtacha 2086-7055 ming so'mgacha, rentabellik darajasi oʻrtacha 13,9-47,3% gacha, «Baraka» navida esa shartli sof foyda 2746-4606 ming so'mgacha, rentabellik darajasi oʻrtacha 18,2-30,4% gacha oshganligi aniqlangan.
Hikoya keksa usta Shavkatning hayoti va uning oilasi bilan bo'lgan munosabatlari haqida hikoya qiladi. Shavkat halol mehnati bilan pul topadi, lekin oilasi uni tushunmaydi va uyidan haydab chiqaradi. U qarzlari borligiga qaramay, ularni to'laydi va keyin vafot etadi. O'limidan so'ng uning o'g'li otasining qarzlari haqida so'raydi, lekin u allaqachon to'langanligini bilib qoladi.
Ushbu kitob sholichilik haqida bo'lib, uning xalq xo'jaligidagi ahamiyati, tarixi, ekilish mintaqalari, hosildorligi, morfologik va biologik xususiyatlari, O'zbekistonda ekiladigan navlari, yetishtirish texnologiyalari, kasalliklari, zararkunandalari va ularga qarshi kurash choralari, hosilni yig'ishtirish usullari hamda ko'chat usulida yetishtirish kabi masalalarni o'z ichiga oladi.
Kitobda bir kampirning uloq va buzog'i sayohatga chiqishi va bir qo'rg'onga yetib borishi haqida hikoya qilinadi. Uloq qo'rg'on ichiga kirib, yovvoyi hayvonlarga duch keladi. Uloqning sherigi borligi haqidagi gapni eshitgan yovvoyi hayvonlar xavotirga tushadi. Buzoq qo'rqib qo'rg'on devoridan yiqilib tushadi, uloq esa yirtqichlarni aldab qochishga muvaffaq bo'ladi.
Ushbu avtoreferat Andijon Qishloq xo'jaligi va agrotexnologiyalar instituti huzuridagi ilmiy darajalar beruvchi PhD.05/30.10.2020.Qx.126.01 raqamli Ilmiy kengashda himoya qilinayotgan, Mamayusipova Muqaddamxon Dilmurod qizi tomonidan tayyorlangan "SOYАNING O'SISHI, RIVOJLANISHI VA HOSILDORLIGIGA EKIŞ TIZIMLARI HAMDA MINERAL O'G'ITLAR ME'YORLARINI TA'SIRI" mavzusidagi falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferatining to'liq va batafsil sharhini o'z ichiga oladi. Unda tadqiqotning dolzarbligi, maqsadi, vazifalari, obyekti, predmeti, ilmiy yangiligi, amaliy ahamiyati hamda tadqiqot natijalari va ularning foydalanish bo'yicha tavsiyalar o'rin olgan. Mazkur tadqiqot Farg'ona viloyatining o'tloqi-bo'z tuproqlari sharoitida "Nafis" navli soya ekinining hosildorligini oshirishga qaratilgan.
Ushbu she'rda shoh bo'lishning qiyinchiliklari, vatandan uzoqda o'tgan hayotning mashaqqatlari, adolat va xalq dardini his qilish zaruriyati kabi mavzular qamrab olingan. Shohlar ham oddiy odamlar kabi turli qiyinchiliklarga duch kelishi, ularning ham orzu-umidlari, sog'inchi bo'lishi mumkinligi ta'kidlanadi.
Qisqacha mazmun mavjud emas.
Ushbu kitobda O'zbekistonning Qoraqalpog'iston Respublikasi sharoitida, ayniqsa, o'rtacha sho'rlangan o'tloqi tuproqlarda soya navlarining o'sishi, rivojlanishi va hosildorligiga ekish muddatlari va mineral o'g'itlar me'yorlarining ta'sirini o'rganishga bag'ishlangan ilmiy tadqiqot ishlari keltirilgan. Tadqiqotda «Tomaris Man-60» va «Oyjamol» navli soyalarning asosiy va takroriy ekin sifatida yetishtirishda optimal muddatlar va mineral o'g'itlar me'yorlari aniqlanadi va ularning iqtisodiy samaradorligi baholanadi.