Dino Butssatining "Afsungar" hikoyasida, professor Skyassi bilan tasodifiy uchrashgan yozuvchi o'z kasbining jamiyatdagi ahamiyati haqida savolga duch keladi. Skyassi yozuvchining ishini tanqid qilib, san'atning keraksizligini ta'kidlaydi. Yozuvchi o'z ishonchini himoya qilib, san'at insoniyatning muhim qadriyati ekanligini aytadi. Hikoya oxirida yozuvchi o'ziga bo'lgan ishonchini qayta tiklaydi, Skyassi esa g'oyib bo'ladi.
Asarda keksa professor va yozuvchi o'rtasidagi suhbat tasvirlangan bo'lib, professor yozuvchining ijodiga nisbatan tanqidiy fikrlar bildiradi. U san'atning jamiyatdagi roli, kitobxonlarning o'zgarishi va san'atkorning o'ziga bo'lgan ishonchi haqida savollar tug'diradi. Suhbat davomida yozuvchi o'zining kasbiy ahamiyatini qayta baholaydi va yangi qarashlarga ega bo'ladi.
Ertakda garang bir odam oltita echkisini bozorga olib ketayotganda uxlab qoladi va echkilari yo'qoladi. Ularni topish uchun harakat qilib, garang dehqon bilan uchrashadi. Dehqon echkilarni ko'rganini aytadi, ammo garang echkilarini topgach, dehqonga echkilaridan birini berishga va'da beradi. Shunda ular o'rtasida tushunmovchiliklar kelib chiqadi va janjallashadilar. Keyinroq, dehqonning xotini ham garang bo'lib chiqadi va erining harakatlarini noto'g'ri tushunib, o'ziga xos tarzda munosabat bildiradi. Oxirida, ularning janjalini eshitgan bir qiz ham garangligi sababli vaziyatni noto'g'ri talqin qilib, yig'lay boshlaydi. Qo'shnilar voqeani bilib, kulishadi. Ertak garang odamlarning tushunmovchiliklari va kulguli vaziyatlari haqida hikoya qiladi.
Ushbu kitobda buyuk faylasuf Aflotunning davlat va jamiyat tuzilishi, qonunlar, qonunlarga bo'lgan asosiy talablar, ularni aholiga tushuntirish va nihoyat joriy etish haqida mulohazalar yuritiladi. Kitobda umuminsoniy qadriyatlar, adolat, mardlik, nomus, vatanparvarlik, ota-ona hurmati, ezgu ishlarni amalga oshirish kabi masalalar yoritilgan.
Ushbu kitob bolalarning tabiat va hayvonot olamiga bo'lgan muhabbatini, ularning tabiatga hurmatini va jonivorlarga mehr-shafqatli bo'lishini o'z ichiga oladi. Asarda Sardor ismli bola va uning do'stlari hayvonot olami bilan yaqin aloqada bo'lib, ularga g'amxo'rlik qilishadi. Kitobda bolalarning hayvonot olamiga oid qiziqishlari, ularning tabiat bilan uyg'un yashashlari, tabiatni sevishlari va uni asrashlari kerakligi ta'kidlanadi.
Ushbu kitob Boysunning qadimiy tarixi va madaniyatini o'rganishga bag'ishlangan bo'lib, unda hududning arxeologiyasi, etnografiyasi, san'ati, adabiyoti va zamonaviy rivojlanishi haqida ma'lumot berilgan. Kitobda Boysunning Markaziy Osiyodagi o'rni, uning madaniy merosi va istiqbollari tahlil etilgan. Kitob o'quvchilarga, sayyohlarga va Boysun tarixi bilan qiziquvchilarga mo'ljallangan.
Ushbu kitobda buyuk faylasuf Aflotun davlat va jamiyat tuzilishi, qonunlar va ularga bo'lgan asosiy talablar, shuningdek ularni aholiga tushuntirish va amalda joriy etish masalalari haqida mulohazalar yuritadi. Kitobda adolat, mardlik, nomus, vatanparvarlik, ota-ona hurmati, ezgu ishlarni amalga oshirish kabi umuminsoniy qadriyatlar yoritilgan.
Hikoya Oysha kampirning hayoti haqida bo'lib, uning bolaligi, turmushi, farzandlari va nabirasi Gulgunaning taqdiri tasvirlangan. Asarda barlos qabilasining urf-odatlari, an'analari, tabiatga munosabati, shuningdek, ayollarning jamiyatdagi o'rni kabi masalalar yoritiladi. Gulgunaning baxtsizligi, ona va nabira o'rtasidagi munosabatlar hikoyaning asosiy o'zagini tashkil etadi.
Zafar Diyor oʻzbek bolalar adabiyotining taniqli vakili boʻlgan. U Chust tumanida tugʻilib, adabiyot muallimi boʻlib ishlagan. Uning «Qoʻshiqlar» nomli birinchi sheʼriy toʻplami 1933-yilda nashr qilingan. Zafar Diyor Ikkinchi jahon urushi yillarida ham faol ijod qildi. U bolalar shoiri va dramaturg sifatida ham tanilgan.
Ushbu kitob Oʻzbekiston va Oʻrta Osiyo hududidagi tosh davrining arxeologik yodgorliklarini oʻrganish tarixiga bagʻishlangan. Unda Selungʻur va Obirahmat gʻor makonlarining Oʻzbekiston tarixi va arxeologiyasidagi oʻrni tahlil etiladi, qadimgi odamlarning shakllanishi, taraqqiyoti va madaniyati masalalari koʻrib chiqiladi. Kitobda paleolit, mezolit va neolit davrlarining xususiyatlari, madaniy aloqalari va xronologiyasi haqida ma’lumotlar keltirilgan.