Modifikatsiyalangan gravitatsiya nazariyalari doirasida kompakt obyektlar atrofida termodinamik va energetik jarayonlar
Ushbu dissertatsiya mavzusi O'zbekiston Respublikasi Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasida B2025.3.PhD/FM1360 raqami bilan ro'yxatga olingan. Ish Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti va “Yangi O'zbekiston" universiteti tomonidan bajarilgan. Dissertatsiya avtoreferati uch tilda (oʻzbek, ingliz, rus) tayyorlangan va Ilmiy kengashning internet sahifasida hamda “Ziyonet” axborot-taʼlim portalida joylashtirilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi modifikatsiyalangan gravitatsiya nazariyalarida aylanayotgan qora tuynuklar atrofida kechadigan astrofizik jarayonlarni kompleks tahlil qilishdan iborat.
Asosiy mavzular
- Modifikatsiyalangan gravitatsiya nazariyalarida zarrachalar dinamikasi va termodinamikasi: Ushbu mavzu doirasida 4D Eynshteyn-Gauss-Bonnet, Simpson-Visser va oʻta oquvchan qorong'u modda modellari oʻrganilgan. Qora tuynuklarning gorizont tuzilishi, ergosfera geometriyasi va ekstremallik shartlarining qoʻshimcha gravitatsion parametrlarga bogʻliqligi tahlil qilingan. Zarrachalar tezlanishi va termodinamik xususiyatlar oʻrganilib, qora tuynuklar energiya olish vositasi sifatida koʻrib chiqilgan.
- Aylanuvchi Simpson-Visser qora tuynuk atrofida zarrachalar tezlanishi va termodinamikasi: Bu bobda aylanuvchi Simpson-Visser qora tuynuk fonida zarrachalar harakati, gorizont va ergosfera tuzilishi, eng ichki barqaror aylana orbitalar (ISCO) va effektiv potensial oʻrganilgan. Shuningdek, SV qora tuynukning termodinamik xususiyatlari, jumladan entalpiya, Xoking harorati, entropiya va Gibbs erkin energiyasi tahlil qilingan.
- Oʻta oquvchan qorong'u moddasi bilan oʻralgan zaryadlangan aylanuvchi qora tuynukning termodinamik tahlili: Uchinchi bobda oʻta oquvchan qorong'u moddasi bilan oʻralgan zaryadlangan aylanuvchi qora tuynuklar atrofidagi termodinamika va zarrachalar tezlanishi oʻrganilgan. Gorizontlar, ergosfera va ISCO muhokama qilingan. Oʻta oquvchan qorong'u moddasining Xoking harorati, Gibbs erkin energiyasi va termodinamikaga ta'siri aniqlangan. Shuningdek, qora tuynuk massasi va entalpiyasining gorizont radiusi va boshqa parametrlar bilan bogʻliqligi oʻrganilgan.